LV. Bitwa pod Grunwaldem

Pamiątka 500-lecia zwycięstwa pod Grunwaldem 1410 — 1910.

W dniu 15 lipca 1910 roku obchodzić będziemy 500-letnią pamiątkę zwycięstwa nad Krzyżakami pod Grunwaldem, wobec tego obowiązkiem naszym jest zapoznać się z historją Krzyżaków, którzy wiele nieszczęść sprowadzili na Ojczyznę naszą.

Początek państwa zakonu Krzyżaków datuje się od tej chwili, kiedy to podczas trzeciej wyprawy krzyżowej w 1190 r. staraniem kupców niemieckich powstał zakon rycerski, podobny do Joannitów i Templarjuszów. Wyróżniał go biały płaszcz z czarnym krzyżem.

W roku 1224 zakon rycerski przeniósł się do Włoch i miał główną siedzibę (od r. 1291) w Wenecyi. Konrad, książe mazowiecki, brat Leszka Białego sprowadził Krzyżaków w 1226 r. do Prus i osadził w ziemi chełmińskiej i nieszawskiej nad Wisłą, aby w nich zyskać obronę przeciw Prusakom.

Niemiecki zakon rycerzy Krzyżaków
księciem Mazowsza pod broń powołany
do poskromienia pogańskich prusaków,
za cały szereg klęsk w kraju zadanych,
dla Polski, Litwy był wrogiem potężnym,
przewrotnym, chytrym, bogatym i mężnym.

Żądny zdobyczy i sławy zwycięstwa,
po walkach krwawych, pod berło swe bierze
Prusy pod Niemen, i z wawrzynem
męstwa do Polski, Litwy posyła rycerze,
by ziemie grabić, niepodległość stworzyć,
i swą potęgą Europę trwożyć!

Pod hasłem „walki z pogaństwem“ Krzyżacy
w wieńce tryumfów zmienili marzenia.
Świat chrześcijański, Litwini, Polacy
im dopomogli do berła dzierżenia!
Najznakomitszych w szeregi ich słali,
skarbiec Malborga złotem wzbogacali.

W czternastym wieku Wielkopolskę niszczą
ogniem i mieczem rozszalałe hordy,
a, jak noc głuche, pozostałe zgliszcza,
lądy spełnione były straszne mordy,
skargę żałosną rzewnie zawodziły,
i wandalizmu żywym świadkiem były!

Lecz losy zmienne w udziale przypadły
dumnym Krzyżakom w bitwie pod Płowcami w 1331 roku.
Zakon zdradziecki w swej złości zajadły,
gdy już powracał z wielkimi łupami,
wojskiem Łokietka zaatakowany,
został rozbity i w puch rozsypany!

Siły Zakonu wzrastały powoli.
Król Polski nieraz z nim w układy wchodził,
lecz Krzyżak nieznał granic samowoli –
oręż podnosił, to znowu się godził.
Potęga rosła lotem błyskawicy,
wraz z nią zapowiedź groźnej nawałnicy.

Pieczęć też Krzyżak w Litewskich dzierżawach
silną położył i wywarł swe wpływy
na kraj bogaty, a w doniosłych sprawach
hamował książąt szlachetne porywy,
i tak się wcisnął do wnętrza tej ziemi,
jak wstrętny polip korzeniami swymi.

Odtąd już Litwę lew silny i srogi
dusił łapami, jak swoją ofiarę.
Ocknął się Witold, napadł obóz wrogi
z księciem Jagiełłą, wymierzając karę
podłym Krzyżakom. Zamki z warowniami
szturmem zdobyto wspólnemi siłami.

Wkrótce się walki nowe rozpoczęły,
grożące Litwie od Krzyża czarnego,
jednak tym razem krajem nie wstrząsnęły,
bo był to moment wieki pamiętnego
ślubu Jagiełły z Jadwigą królową,
dla kraju wszystko poświęcić gotową!

Gdy na Jagiełły skroniach już spoczęła
polska korona, wówczas wielka wrzawa
na Litwie całej z grozą wybuchnęła!
Choć tak doniosłą była Unii sprawa,
Witold Litwinów niezależność głosi,
i zakon wrogi o przymierze prosi.

I Żmudź mu oddał, i wraz z nim wyruszył
w ziemie tatarskie, by podbić wschód cały,
lecz tej potęgi tak licznej nie skruszył,
choć ochotników był zastęp niemały.
Klęska nad Worskłą dwa kraje zbliżyła,
Litwa Koronie hołd wdzięczny złożyła.

Wierność już Polsce Witold zaprzysięga,
i od tej chwili złączywszy swe dłonie,
kruszy się, chwieje Krzyżacka potęga.
Palma zwycięstwa zdobi książąt skronie!
Zakon drapieżny chowa swe pazury;
zbratane ludy zbierają laury!

Dokąd korona na głowie błyszczała
zacnej Jadwigi, w szeregach Krzyżaków
długo chorągiew spokojnie wiewała,
lecz wraz ze zgonem królowej Polaków,
z wichurą straszną wnet Krzyżacka siła
do walki krwawej ze snu się zbudziła.

Wielki Mistrz Ulrych w samo serce godzi
Polski i Litwy. Z pomocą oręża
chce stargać węzły, i w przymierze wchodzi
z królem Węgierskim, i siły wytęża,
by walkę straszną rozpocząć na nowo,
Żmudź zgnieść, nawrócić, narodów być głową!

Królowi Polski tytułu odmawia
Pomorza władcy, a Król posiadania
grodu Drezdenka Krzyżaków pozbawia,
pomny obietnic krajów odzyskania.
Żądaniom wspólnym zadość się nie stało,
i wnet oręże szczęk i zgrzyt wydało!

W Łęczycy wojny uchwała zapada.
Manifest Króla w czyn dzieło wprowadza;
wówczas najwyższa z dygnitarzy Rada
nad planem walki krwawej się naradza.
Witold Żmudzinów wzywa do powstania;
słychać już zdala pobudki dźwięk grania.

Na progu wojny gwiazda szczęśliwa
dumnym Krzyżakom jasno błyszczała.
Ziemię Dobrzyńską Zakon zdobywa,
a Polska Bydgoszcz. Walka ta trwała
do końca roku z sierpnia miesiąca,
a była długa, gorąca!

Broń zawieszają obydwie strony
za pośrednictwem Króla Czeskiego.
Dla wojsk Litewskich i wojsk Korony
opatrzność losu czuwającego
przeznacza w celu sił pokrzepienia
dość wiele czasu wytchnienia.

Dziewięć miesięcy gdy upłynęło,
walka na nowo się odezwała.
Do głębi duszą Polski wstrząsnęło,
i z przymierzeńcem wnet zapałała
strzaskać orężem Krzyżackie siły,
co kraje ciągle trapiły!

Polska z Mazowszem i z Litwinami
pod jeden sztandar się zaciągają
z wojskiem Tatarów i Rusinami,
i do Malborga już podążają.
W skład ten rycerstwa dzielnego weszło
słowian tysięcy sto przeszło!

Nie wiele mniejsze Krzyżackie siły
przyjaznem wojskiem Zygmunta,
króla węgierskiego i Świętybóra,
księcia szczecińskiego, spotęgowane,
z polskim orężem wnet się zmierzyły
na pruskiej ziemi. Dzień wysławianej
bitwy tej naród niezatartemi
wypisał zgłoski złotemi!

Pod Grunwald rusza z całym taborem
dzielny Jagiełło. Między chrustami
namiot rozbija pod gęstym borem,
by Mszy wysłuchać, i by modłami
wybłagać wojsku u Boga męstwo,
nad dumnym wrogiem zwycięstwo!

Już pieśń rozbrzmiewa „Boga Rodzica“;
główne dowództwo Król obejmuje;
Witold w pancerzu lśniącym z przyłbicą
prawe do boju skrzydło szykuje,
lewem i środkiem Zyndram Z Maszkowic,
miecznik krakowski, dowodzi;
w szyku są starzy i młodzi.

Trąbić każano – Jagiełło w zbroi
jedzie naprzeciw groźnego wroga,
a liczne wojsko otuchą poi,
licząc na pomoc dobrego Boga;
męstwem do walki wszystkich zagrzewa,
a cudną zbroją olśniewa.

Wtem nieprzyjaciel posłów przysyła
i miecze wręcza jeden Królowi,
by pamięć jego Polska sławiła,
a drugi daje miecz Witoldowi.
Krzyżak zuchwały z Jagiełły szydzi,
a śmierci grozy nie widzi.

Mieczy mam dosyć, Król odpowiada.
lecz te się zdadzą, by pomścić zbrodnie
hardych Krzyżaków z ich podłą zdradą,
a Bóg pomoże zwyciężyć godnie
tych, co niewinną krwią się wciąż poją
i wielkiem mrowiem się roją!

Z pieśnią na ustach do Matki Boga
jedzie rycerstwo w bojowym szyku,
i zwartą masą, rusza na wroga
na głos pobudki wśród wrzawy, krzyku!
Broń dźwięk wydała, bębny huczały –
wojska do boju się rwały!

Wymierzył Krzyżak na wzgórzu z działa,
i pędził w obóz przeciwny cwałom
– wtedy to bitwa w pełni zawrzała:
huknęły działa i broń wystrzałem!
Całogodzinny bój był szalony –
los się już ważył Korony!

Nagle Krzyżackie hufce złamały
na prawem skrzydle Litewskie siły,
oraz Tatarskie. Atak wstrzymały
roty smoleńskie i zwyciężyły
śmiałość szaloną wroga dumnego,
na polach bitew mężnego!

Wielki Mistrz wówczas w sam środek boju
z wieloma rzucił się chorągwiami –
zgiełk powstał straszny wśród wojska roju.
Wtem Król uderzył w mig rezerwami,
i te zwycięstwa szale zważyły,
dla Polski sławę zdobyły!

Podczas zażartej bitwy szalonej
włócznią i mieczem wielkim wymierzył
w Jagiełłę rycerz z Krzyżackiej strony.
Zbigniew Oleśnicki rycerza cięciem uśmierzył;
ten ze sztyletem z ziemi powstaje,
śmierć mu Król mieczem zadaje.

Padły jak dęby Krzyżackie siły
męstwem zdobyte Polskich rycerzy;
legł i Mistrz Wielki obok mogiły,
wielu tysięcy wiernych szermierzy!
Klęskę ponieśli wielką i straty,
Krzyżacy w łupach bogatych!

Bitwa Grunwaldzka opromieniła
aureolą skronie Polaków,
i raz na zawsze sił pozbawiła
groźnych dla słowian chciwych Krzyżaków,
a Żmudź skłoniła do chrześcijaństwa
z fanatycznego pogaństwa!

Grunwaldzki pogrom był pierwszym aktem
smutnej tragedii Zakonnej siły,
a w dziejach naszych znamiennym faktem,
że duchy wielkie Polskę zdobiły.
Po dziś dzień żyją wśród nas te duchy,
promienne gwiazdy otuchy!

W r. 1454 Prusacy nie mogąc znieść jarzma i ucisku Zakonu, poddali się królowi polskiemu Kazimierzowi Jagielończykowi – to było powodem, że przyszło do wojny pomiędzy Polakami, a Zakonem Krzyżackim, która po 13 latach za pośrednictwem legata papieskiego zakończyła się pokojem w Toruniu 1466.

Zakon wrócił Polsce Pomorze, ziemię chełmińską i michałowską, zachodnią część Prus z Malborgiem i Warmią; resztę Prus ze stolicą Królewcem zatrzymał, lecz tylko jako lenno Polski (z obowiązkiem składania hołdu Polakom), a W. Mistrz zobowiązał się bez zezwolenia Króla nie prowadzić wojny.

W r. 1525 W. Mistrz Krzyżacki Albrecht z większością zakonu, przyjąwszy naukę luterską, został księciem dziedzicznym Prus wschodnich pod opieką Polski, i złożył hołd jako lennik Królowi i Koronie polskiej na wierność.

Krzyżacy zamiast szerzyć naukę Chrystusa, dążyli do wytworzenia silnego państwa niepodległego na ziemiach polskich; zdradzili oni nie tylko Polskę, która ich jako wygnanych tułaczy przygarnęła, lecz zdradzili i Kościół, przyjmując luteranizm.