Schizma wschodnia

— krótka geneza

Wielką schizmą wschodnią nazywa się najpoważniejszy w chrześcijaństwie rozłam pomiędzy Kościołem katolickim a prawosławiem.

Za datę schizmy przyjęto oficjalnie dzień 16 lipca 1054 roku, kiedy to wysłannik papieża Leona IX, kardynał Humbert,

nałożył na patriarchę Konstantynopola Michała Cerulariusza ekskomunikę.

Wydarzenie to było jednak tylko jednym z etapów schizmy, a cały proces prowadzący do rozłamu rozpoczął się już kilkaset lat wcześniej.

Pierwsze spory pojawiły się w drugiej połowie II wieku.

Głównym problemem stała się wówczas data obchodzenia świąt Wielkanocy.

Papież Wiktor I chciał, by była jedna data dla całego Kościoła, a gdy biskupi Azji Mniejszej sprzeciwiali się wobec tej decyzji, papież zagroził, że wyłączy ich z Kościoła.

Ostatecznie spór zakończył się porozumieniem, do którego doszło na I Soborze Nicejskim, na którym ustalono jedną datę zarówno dla Wschodu, jak i dla Zachodu.

Z upływem czasu zaczęło się jednak pojawiać coraz więcej problemów i różnic pomiędzy chrześcijaństwem wschodnim i zachodnim.

Przybrały one na sile w 330 roku, kiedy to cesarz Konstantyn Wielki przeniósł stolicę cesarstwa do Konstantynopola.

Do tej pory siedzibą papieża i cesarza był Rzym. Z czasem Konstantynopol podniesiono do rangi patriarchatu, przyznając mu daleko idące 5 uprawnienia jurysdykcyjne, a jego biskup zyskał bardzo na znaczeniu.

Decyzje te budziły sprzeciw papieży, którzy jednak nie mieli wpływu na zaistniałą sytuację, gdyż patriarcha Konstantynopola stawał się z upływem czasu coraz bardziej niezależny od Stolicy Apostolskiej.

W latach 484–519 doszło do pierwszej schizmy przejściowej,

tzw. akacjańskiej, której przyczyną był opór części chrześcijaństwa

wschodniego przed zaakceptowaniem kanonów przyjętych na Soborze Chalcedońskim.

Papież Feliks III obłożył wówczas ekskomuniką patriarchę Konstantynopola, Akacjusza, wzywając go

do przyjęcia postanowień soboru.

Trzysta lat później, w latach

861–867, miała miejsce druga schizma przejściowa — focjańska.

Nazwa ta pochodzi od imienia patriarchy Konstantynopola, który

według papieża Mikołaja I został wybrany na ten urząd niezgodnie

z prawem. Patriarcha nie zamierzał jednak rezygnować z tego stano-

wiska i dodatkowo oskarżył Kościół katolicki o błędy doktrynalne,

dotyczące m.in. dodania słowa Filioque (łac. i Syna) do Credo, zacho-

wania postu w soboty czy obowiązkowego celibatu dla duchownych.

Na przestrzeni wieków między Kościołem rzymskokatolickim

a wschodnim narastały różnice kulturowe, doktrynalne i liturgiczne.

Posługiwano się odmiennymi językami, preferowano inny sposób

uprawiania teologii i w odmienny sposób postrzegano obowiązek

celibatu. Poza tym w Kościele rzymskim używano podczas sprawo-

wania liturgii niekwaszonego chleba, natomiast Grecy używali

zwykłego chleba. Wobec tego papież Leon IX postanowił ujedno-

licić obrządek i dyscyplinę duchowieństwa, które znajdowało się

pod wpływami wschodnimi. Wówczas patriarcha Michał Cerula-

riusz nakazał kościołom i klasztorom łacińskim w Konstantynopolu

przyjąć obrządek grecki, a te które nie podporządkowały się tej

decyzji zostały zamknięte.

W Konstantynopolu zaczęto oficjalnie podważać znaczenie

przaśnego chleba podczas konsekracji w Kościele katolickim,

a Leon z Ochrydy w specjalnym liście wezwał Kościół zachodni do odrzucenia błędów teologicznych takich, jak na przykład zachowy-

wanie postu w soboty czy opuszczanie alleluja w Wielkim Poście.

W związku z tym, w 1054 roku legaci papiescy przybyli do Konstan-

tynopola z pisemną odpowiedzią. Odbyła się wówczas dysputa

teologiczna. Ostatecznie spory nie zostały rozstrzygnięte. Kardynał

Humbert i pozostali legaci złożyli na ołtarzu świątyni Hagia Sofia

w Konstantynopolu bullę wyklinającą patriarchę Michała Cerula-

riusza i jego zwolenników, po czym powrócili do Rzymu. Kilka

dni później na polecenie cesarza spalono bullę i potępiono legatów

papieskich. Podział na katolicyzm i prawosławie zostały ostatecznie

przypieczętowane przez wyprawy krzyżowe, podczas których doszło

do otwartego konfliktu pomiędzy Kościołem katolickim a prawosławiem traktującymi siebie nawzajem jako kościoły heretyckie. 

Tło religijno-polityczne

 

w XVI i XVII wieku

w Rzeczpospolitej

Święty Andrzeja Bobola żył na przełomie XVI i XVII wieku,

w niezwykle trudnym okresie dla Polski. Rzeczpospolita przechodziła

wówczas czas ogromnej próby zarówno pod względem politycznym,

nieustannie zmagając się z wrogami zewnętrznymi i wewnętrznymi,

jak i w sferze religijnej, zmuszona bronić wiary katolickiej przed

innowiercami. Na polskim tronie zasiadali w tym czasie królowie

wywodzący się ze szwedzkiej dynastii Wazów: Zygmunt III Waza

(1587–1632), a następnie jego synowie Władysław IV (1632–1648) i Jan

Kazimierz (1648–1668). Pomimo luterańskich korzeni otrzymali oni

prawdziwie katolickie wychowywanie i tej wierze pozostali wierni przez

całe życie. Starali się za wszelką cenę chronić Polskę przed wpływem

innych wyznań oraz doprowadzić ziemie ruskie i moskiewskie do

jedności z Kościołem katolickim. Pragnęli również przywrócić prawa

przynależne Kościołowi katolickiemu w rodzimej Szwecji.

Polska zewsząd otoczona była państwami innowierczymi, które

stanowiły dla niej poważne zagrożenie nie tylko w sferze politycznej,

ale nade wszystko mogły naruszyć jej przestrzeń religijną. Cała

zachodnia Europa była wówczas podzielona na dwa obozy: katolicki 8

i protestancki. Wewnątrz naszego kraju dochodziło do buntów

i najazdów kozackich, a w konsekwencji do otwartej z nimi wojny,

w czasie której św. Andrzej Bobola poniósł męczeńską śmierć.

Kozacy zajmowali tereny położone na wschodnich kresach

Polski, czyli tzw. ukrainie. Z końcem XV wieku polscy starostowie

i namiestnicy królewscy grodów kresowych usiłowali objąć nad nimi

władzę, jednak nierzadko działania te napotykały na opór kozaków.

W drugiej połowie XVI stulecia król Zygmunt II August postanowił

wykorzystać zdolności bojowe kozaków i zorganizował tzw. rejestr,

czyli spis kozaków, którzy opłacani przez Rzeczpospolitą mieli

za zadanie bronić południowo-wschodnich granic państwa przed

najazdami Tatarów. Kozacy, którzy znaleźli się poza tym spisem

z czasem utworzyli pewien rodzaj bractwa wojennego posiadającego

przywódcę — atamana — i wspólny majątek. Organizowali oni

wyprawy wojenne na osady Tatarów i Turków, wobec czego Polscy

dowódcy zmuszeni byli wysyłać swoje oddziały do przywracania

porządku i powstrzymania kozaków przed ich przestępczą działal-

nością. W rezultacie coraz częściej zaczęło dochodzić do buntów

wśród kozaków, które z czasem przekształciły się w bitwy z wojskami

polskimi. Do głosu dochodził również konflikt na tle religijnym

między Kościołem katolickim a prawosławnym schizmatykami.

Przyczyną konfliktu była unia zawarta w Brześciu. Kozacy opowie-

dzieli się po stronie popów prawosławnych, dodatkowo prześladując

ludność wyznania katolickiego.

Momentem przełomowym był rok 1648, kiedy doszło do najwięk-

szego powstania kozaków pod dowództwem Bohdana Chmielnic-

kiego. Rabowano i niszczono kościoły katolickie, palono klasztory

oraz mordowano księży i ludność wyznania katolickiego. Polska

znajdowała się w tym czasie w bardzo niekorzystnym momencie,

ponieważ po śmierci króla Władysława IV przez kilka miesięcy

nastąpiło bezkrólewie i zabrakło silnej ręki do rządzenia krajem.

Dopiero, gdy tron objął Jan Kazimierz, Rzeczpospolita ponownie 9

umocniła się do walki z kozakami. Początkowo doszło do pewnego

rodzaju porozumienia z Chmielnickim, gdyż Jan Kazimierz dążył do

pokojowego rozwiązania konfliktu, jednak Chmielnicki podjudzany

przez swoich sojuszników zaczął stawiać kolejne warunki. Żądał

m.in. zniesienia unii brzeskiej i usunięcia jezuitów pracujących na

wschodnich kresach Polski. Były to żądania nie do przyjęcia przez

Jana Kazimierza, dlatego wojna trwała dalej.

Gdy Polska zaczęła odnosić zwycięstwo i wydawało się, że Bohdan

Chmielnicki odstąpi od swoich żądań, doszło do kolejnych wojen

z Rosją i Szwecją. Car moskiewski wkroczył ze swoimi wojskami na

wschodnie prowincje polskie, natomiast król szwedzki Karol Gustaw

najechał na Polskę od północy, zajmując Litwę, Warszawę i Kraków

(tzw. potop szwedzki), chcąc wymusić na Janie Kazimierzu zrzeczenie

się praw dziedzicznych do korony szwedzkiej. Oprócz tego rozbitki

armii Chmielnickiego, pomimo poniesionych klęsk nadal dokonywały

napadów na miejscowości na wschodnich kresach, niszcząc mienie

Polaków i mordując katolików. Wobec tego król Jan Kazimierz

schronił się na Śląsku, ale po cudownej obronie Jasnej Góry przed

Szwedami w 1655 roku powrócił do stolicy i wzmocnił swoją walkę

przeciwko najeźdźcom. W dniu 1 kwietnia 1656 roku przed obrazem

Matki Bożej Łaskawej we lwowskiej katedrze dokonał oddania Polski

pod opiekę Maryi i ustanowił ją Królową Korony Polskiej.

Od 1648 roku, w wyniku agresywnej działalności kozaków, wiele

szkół i kolegiów jezuickich zostało ograbionych, wielu księży i braci

poniosło śmierć w tej zawierusze. Tak na przykład w 1648 roku

w Kijowie kozacy zabili jezuitę ks. Stanisława Śmiałkowicza; Mateusz

Przasnyski zginął z ich rąk w Perejasławiu; na Polesiu zabili br. Macieja

Pławickiego; w Ksawerowie okrutnie zamordowali ks. Walentego

Radymińskiego; w Kalinówce — ks. Walentego Stopecjusza i br. Pander-

kiewicza; w Ostrogu — braci Boruchowskiego i Gołębowicza;

w Konstantynowie Starym — ojców Grzegorza Trębeckiego i Pawła

Szostaka; w Łucku — ks. Sokołowskiego i br. Szczepana; pod Konstan tynowem — ks. Maurycego Paczorowskiego; w Starodubie — czterech

jezuitów; w Nowogródku Siewierskim — ks. Dunina; w Czerni-

chowie — dwóch jezuitów. W 1649 roku zostali zabici w Barszowie dwaj

jezuici; w 1655 roku w Ostrogu padł od szabli kozackiej ks. Białochowski;

w1660roku tamże — ks.Michałowski. WWilnie w 1655 roku został zamor-

dowany ks. Kazimierz Gorzewski; w Nowogródku — ks. Rafałowicz,

w Nieświeżu — trzej jezuici. W 1657 roku zamordowani przez tychże

Kozaków ks. Maffon w Horodcu i ks. Andrzej Bobola w Janowie;

w roku 1660 — ks. Pytliński w Pińsku i w 1664 roku — ks. Jan Rdzawski

w Kalinówce pod Winnicą. Wszystkich jezuitów, którzy zginęli podczas

owych wojen, trudno wyliczyć, było ich co najmniej 40.

Kozacy nie są ani narodem, ani szczepem. Sama nazwa «kozak» jest pocho-

dzenia tatarskiego. Składa się z dwóch wyrazów ko – zak i oznacza «zły duch».

Przylgnęła ona do nich, ponieważ oznaczała w XV stuleciu swoistą taktykę wojsko-

wą, właściwą lekkiej konnicy. Cechą tej taktyki była szybkość, zaskoczenie, ruch,

wycinanie w pień nieprzyjaciela — pisał ks. Tomasz Samulski.

Kozakami, osiedlającymi się na niezamieszkałych stepach ziem ukrainnych,

tj. pogranicznych, a więc na tzw. Dzikich Polach (Zaporożu), stawali się m.in. chłopi,

zbiegli przed obciążeniami pańszczyźnianymi, różnego rodzaju awanturnicy, ucieka-

jący przed wyrokami sądowymi, zwłaszcza przed karą śmierci, pochodzący nie tylko

z terenów należących do Korony Polskiej, lecz także z państw Europy zachodniej.

Feliks Koneczny w swojej książce Święci w dziejach narodu polskiego pisał:

do kozaków przyciągała rozmaita mieszanina z Węgier i Wołoszy, z Litwy, a nawet

z Polski. Niejeden szlachcic, przeskrobawszy coś w Polsce i mając nieporozumie-

nia z sądami, uciekał do kozaków i tam przechodził na prawosławnego. 11

Życie i działalność

św. Andrzeja Boboli

Święty Andrzej Bobola urodził się 29 lub 30 listopada 1591 roku

w Strachocinie koło Sanoka, w województwie sandomierskim.

Pochodził ze szlacheckiego rodu herbu Leliwa, osiadłego w Mało-

polsce. Ojcem Andrzeja Boboli był prawdopodobnie Mikołaj Bobola,

który dzierżawił tereny sołectwa strachocińskiego wchodzącego

w skład królewskich dóbr. Ród Bobolów odznaczał się niezwykłą

odwagą oraz wiernością Bogu i Ojczyźnie, a na przestrzeni wieków

wydał wielu wybitnych mężów, wielce zasłużonych dla kraju

i Kościoła. Rodzinę Bobolów nazywano często najdzielniejszymi

obrońcami Kościoła, ponieważ w ich rodzie nigdy nie powstał żaden

heretyk. Andrzej wychowywał się zatem w duchu prawdziwie

katolickim, mając żywe wzory świątobliwości i heroicznych cnót

wśród swoich krewnych.

Dzieciństwo

Andrzej Bobola już od dziecka miał trudny charakter. Był niecier-

pliwy i gwałtowny, często działał pod wpływem emocji, szybko

wpadał we wściekłość i uparcie tkwił przy swoim zdaniu, chociaż

nie zawsze miał rację. Świadomość tego, że swoim zachowaniem

może ranić innych, sprawiała jednak, że nieustannie pracował nad

sobą, poskramiając niepożądane cechy swojej osobowości. Miał on 12

również wiele zalet, dzięki którym mógł sprostać zadaniom, jakie

stawiała przed nim Boża opatrzność. Od najmłodszych lat odznaczał

się nieprzeciętnym rozumem, silną wolą i gorliwością w podejmo-

wanych przedsięwzięciach. Był niezwykle otwarty i serdeczny dla

innych, przez co miał dar zjednywania sobie ludzi. Wśród swoich

rówieśników uchodził za wzór pilności w nauce i niezwykłej poboż-

ności. Świadkowie życia Andrzeja wychwalali go za jego pobożność,

pokorę, umartwienie, wstrzemięźliwość i anielską czystość. Już za

jego życia uchodził za osobę prawdziwie świętą.

Młodość

W latach 1606–1611 Andrzej Bobola uczęszczał do szkoły jezuickiej

w Braniewie. Tam nauczył się języka greckiego i łacińskiego oraz

przeszedł kurs poetycki i retoryki. Wśród uczniów braniewskiego

gimnazjum niezwykle żywy był kult Matki Bożej, dlatego zrzeszano

się w Sodalicji Mariańskiej, traktując przynależność do niej jako

wielki zaszczyt. Warunkiem przyjęcia do Sodalicji były dobre wyniki

w nauce i przykładne życie. Andrzej Bobola od najmłodszych lat

odznaczał się szczególnym nabożeństwem zarówno do Pana Jezusa

obecnego w Najświętszym Sakramencie, jak i do Matki Bożej, którą

jeszcze w swojej młodości obrał za Matkę i Opiekunkę oraz obiecał

szerzyć Jej cześć. To Jej przypisywał wszelkie sukcesy w pracy apostol-

skiej i gdy udało mu się kogoś nawrócić na wiarę katolicką, wtedy

zwykł mawiać: Maryja to sprawiła! Andrzej Bobola został przyjęty do

Sodalicji Mariańskiej w dniu 8 grudnia 1608 roku.

Powołanie

Pomimo że szlacheckie pochodzenie mogło zapewnić mu

w świecie wielką karierę i powodzenie, Andrzej Bobola idąc za Bożym

wezwaniem, wybrał drogę życia zakonnego. Za zgodą rodziców dnia

31 lipca 1611 roku, w wieku 20 lat wstąpił do zakonu ojców jezuitów

w Wilnie. Zapewne wybór tego zgromadzenia podyktowany był tym, 13

że św. Andrzej już od wczesnego dzieciństwa znał księży jezuitów

i cenił ich posłannictwo i pracę. Byli oni częstymi gośćmi w domu

Bobolów i niewątpliwie wywarli bardzo korzystny wpływ na życie

duchowe młodego świętego. Andrzej Bobola poprosił o przyjęcie do

nowicjatu jeszcze w tym samym dniu, w którym ukończył szkołę

średnią. Mistrzem nowicjatu był wówczas ks. Wawrzyniec Bartilius,

filozof i teolog, kapłan uznawany za osobę niezwykle świątobliwą i to

pod jego kierownictwem Andrzej kształcił się w pokorze, posłuszeń-

stwie, umiłowaniu ubóstwa i modlitwie. Będąc jeszcze w nowicjacie,

Andrzej Bobola doświadczył również trudów pracy apostolskiej, gdyż

został skierowany do posługi chorym w szpitalu w Wilnie, jak również

zlecono mu katechizowanie przygodnie spotkanych ludzi na placu

miejskim i pielgrzymowanie o żebraczym chlebie w okolicach Wilna.

Po zakończeniu nowicjatu, w dniu 31 lipca 1613 roku Andrzej

Bobola złożył swoje pierwsze śluby zakonne: czystości, ubóstwa

i posłuszeństwa, a następnie decyzją przełożonych przeniósł się do

kolegium akademickiego przy kościele św. Jana w Wilnie, gdzie

rozpoczął studia filozoficzne.

Dnia 21 grudnia 1613 roku w katedrze wileńskiej, w kaplicy

św. Kazimierza z rąk biskupa sufragana Abrahama Woyny, Andrzej

Bobola otrzymał tonsurę i niższe święcenia kapłańskie: akolity, egzor-

cysty, lektora i ostiariusza. Po tych święceniach uzyskał w Kościele

stopień kleryka.

Studia filozoficzne ukończył w 1616 roku, zdając komisyjny egzamin

z całości filozofii, a tym samym otwierając sobie drogę do dalszego

kształcenia. Zgodnie ze zwyczajem przyjętym w zakonie, przed

rozpoczęciem kolejnych studiów przełożeni wysyłali każdego kleryka

na dwuletnią praktykę dydaktyczno-wychowawczą do jednego

z kolegiów należących do Towarzystwa Jezusowego. W pierwszym

roku Andrzej Bobola objął funkcję nauczyciela gramatyki łacińskiej w

szkole jezuickiej w Braniewie, gdzie kształciło się przeszło 300 uczniów,

a następnie przełożeni widząc jego zdolności wychowawcze, przenieśli 14

go do większego kolegium znajdującego się w Pułtusku. Andrzej

Bobola obie zlecone mu funkcje sprawował z największym oddaniem,

zabiegając nie tylko o dobre wykształcenie powierzonej jego opiece

młodzieży, ale również dbając o jej duchowy rozwój.

W 1618 roku po ukończeniu dwuletniej praktyki kleryk Andrzej

Bobola został przeniesiony z powrotem do Akademii Wileńskiej, by

rozpocząć studia teologiczne.

Kapłaństwo

W dniu 18 grudnia 1621 roku biskup Abraham Woyna udzielił

klerykowi Andrzejowi Boboli wyższych święceń subdiakonatu,

a niedługo potem diakonatu.

Kilka miesięcy później, 12 marca 1622 roku z rąk biskupa

Eustachego Wołłowicza św. Andrzej Bobola otrzymał upragnione

święcenia kapłańskie. Uroczystość ta miała wyjątkowy charakter,

gdyż w tym samym dniu w Rzymie papież Grzegorz XV dokonał

kanonizacji św. Ignacego Loyoli, założyciela Towarzystwa

Jezusowego, oraz świętych Franciszka Ksawerego, Teresy od Jezusa

i Filipa Nereusza.

W 1622 roku ks. Andrzej Bobola przystąpił do ostatecznych

egzaminów teologicznych i filozoficznych. Zakończyły się one jednak

dla niego niepowodzeniem, ponieważ nie zdał najważniejszego

egzaminu z teologii, który w zakonie jezuitów był warunkiem przystą-

pienia do uroczystej profesji czterech ślubów. Oprócz trzech ślubów

zakonnych: czystości, ubóstwa i posłuszeństwa jezuici składają jeszcze

dodatkowy, czwarty ślub posłuszeństwa papieżowi w sprawach misji

oraz dodatkowe śluby, którymi profes Towarzystwa Jezusowego

zobowiązuje się do zachowania w zakonie ubóstwa w pierwotnej Jego

doskonałości i do wymawiania się od przyjęcia godności duchownych

w zakonie i poza nim.

Po ukończonych studiach przełożeni wysłali ks. Bobolę do

kolegium w Nieświeżu, gdzie rozpoczął się dla niego ostatni okres 15

przygotowań do pracy duszpasterskiej. Była to tzw. trzecia probacja,

w czasie której zakonnicy oddawali się ćwiczeniom duchownym

i zgłębiali jezuicką duchowość. Kierownikiem kapłanów przeżywa-

jących ten czas formacji był tzw. instruktor, pełniący funkcję podobną

do mistrza nowicjatu. To zadanie powierzane było kapłanom

wybitnym i uduchowionym. Instruktor Andrzeja Boboli wydał o nim

opinię, iż ukończył swą trzecią próbę zadowalająco.

Pokora ks. Andrzeja

Ksiądz Andrzej przyjmował bez szemrania wszelkie napomnienia,

uznawał swoje błędy i opanowywał je stopniowo. Z dnia na dzień

rozszerzał kontrolę nad sobą, nad swoimi myślami i czynami. To

jest najlepszym dowodem, że posiadał najważniejszą cnotę: pokorę

— fundament prawdziwej świętości. Z triumfującą siłą woli,

z nadludzkim uporem zabierał się do poprawy i przeprowadzał ją

skutecznie. Bezustanna kontrola samego siebie i niezłomna wola

postępu w cnocie wyrabiały w nim świętą cierpliwość i wielką

roztropność. Od jego osoby poczynał bić przedziwny czar, który

podbijał serca i dusze ludzkie, zyskując dla niego zaufanie całego

otoczenia.

Cnoty te przynoszą mu zaszczytne stanowisko, bo nawet na pewien

czas zostaje doradcą swoich przełożonych. Jednakże opatrzność Boża

przewidziała dla Andrzeja ważniejsze zadanie. Powierzono mu pracę

ściśle duszpasterską, na najbardziej zagrożonych odcinkach kresów

wschodnich Rzeczpospolitej.

Apostolstwo i pierwsze misje

Po ukończeniu trzeciej probacji św. Andrzej pozostał w Nieświeżu.

Przełożeni mianowali go rektorem kościoła oraz prefektem bursy dla

ubogiej młodzieży. Jako rektor miał za zadanie dbać o wystrój kościoła,

jego porządek, okazałość nabożeństw oraz troszczyć się o to, by jak

najwięcej ludzi mogło korzystać z sakramentów świętych. Zlecono 16

mu również głoszenie kazań i pracę ludowego misjonarza, co stało

się jego ulubionym zajęciem. Z wielkim zapałem obchodził pobliskie

wioski, szczególnie te najbardziej zaniedbane religijnie, głosząc słowo

Boże i udzielając sakramentów. Już w pierwszym roku swojej pracy

zyskał on wielkie uznanie wśród swoich współbraci i okolicznych

mieszkańców jako wspaniały duszpasterz. Podczas procesu beatyfi-

kacyjnego Andrzeja Boboli, po zbadaniu jego życia i cnót stwierdzono

ponad wszelką wątpliwość, że nawet jeśli nie byłby on umęczony za

wiarę, to przez samą tylko żarliwość apostolską zasłużył na to, by

zaliczyć go do grona świętych.

Jeden z ówczesnych kronikarzy tak opisał wyprawy misyjne ojców

jezuitów w Nieświeżu: Nie ma wioski tak nędznej, tak lichej mieściny, ani

dworu tak wykwintnego, który by nam jakiegoś owocu pobożności nie przyniósł.

Po różnych stronach rozmaitych ludzi słuchano spowiedzi, nieraz z całego życia,

często od lat wielu zaniechanej. Pracowano nad wykorzenieniem przesądów

i zabobonów, nad wytępieniem rozpusty, herezji, schizmy, nad usunięciem niena-

wiści, odwetu krwawego i zemsty. Wiejskie kobiety wstrzymywały się od roboty

w piątki, za to w niedziele szyły, tkały, robiły; odzwyczajono je od tego zabobonu.

Katechizowano lud wiejski w miasteczkach, po wsiach, na ulicach i przedmieściach,

wchodzono do chałup, uczono, napominano, pocieszano. A ignorancja tego ludu

wielka: o niebie, piekle, o Trójcy Świętej i świętych katolickich wielu pojęcia nie

ma. Nawiedzano chorych po domach i szpitalach, i więźniów. Kaplica św. Michała

na «górze Aniołów» wnet stała się ulubionym miejscem odpustowym, cudami

słynnym, spowiednicy ledwo mogli nastarczyć penitentom.

Śluby króla Jana Kazimierza

Pobyt św. Andrzeja Boboli w Nieświeżu wiąże się z bardzo

istotnym dla naszej Ojczyzny wydarzeniem. To w tamtym okresie

wspólnie z księciem Albrychtem Stanisławem Radziwiłłem rozpoczął

on starania o uznanie Matki Bożej Królową Korony Polskiej. Prośba

ta została spełniona w dniu 1 kwietnia 1656 roku przez króla

Jana II Kazimierza Wazę, który w katedrze Lwowskiej dokonał 17

uroczystego ślubowania posługując się tekstem napisanym przez

samego ks. Andrzeja Bobolę.

Kaznodzieja i spowiednik

Niezwykły zapał św. Andrzeja w pracy misyjnej oraz jego talent

w głoszeniu Ewangelii został dostrzeżony przez jego starszych współ-

braci w zakonie, w oczach których zyskał on wielkie uznanie. Doszło

nawet do tego, że kapłani przebywający w warszawskim kolegium

skierowali prośbę do przełożonych ks. Andrzeja o przeniesienie go

do Warszawy, ponieważ potrzebowali tam kaznodzieję, który zarazem

nadawałby się do obcowania i rozmów z magnatami. Pewne względy

sprawiły jednak, że w 1624 roku ks. Andrzej został przeniesiony

do Wilna, gdzie w ciągu następnych kilku lat pełnił różne funkcje

w kościele św. Kazimierza. Został tam prefektem Sodalicji Mariań-

skiej pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny oraz

prowadził wykłady z Pisma św. i dogmatyki.

Trzeba zaznaczyć, że w tamtych czasach Korona Polska była dookoła

otoczona państwami innowierczymi. Wzdłuż granicy rozciągały się

kraje, które broniły herezji Lutra, schizmatycy wschodni, muzułmanie

oraz kalwini. Stanowiło to poważne zagrożenie dla wiary katolickiej,

której Polska była prawdziwym przedmurzem. Istotnym problemem

było to, iż innowiercy posługiwali się Pismem św., by uzasadnić

swoje heretyckie poglądy. Fragmenty Nowego Testamentu były

przez nich fałszowane i rozgłaszane zarówno ustnie, jak i na piśmie.

W tej sytuacji konieczne było to, aby w kościołach z ambon wygłaszać

nauki oparte na prawdziwych przekładach Pisma św. z objaśnieniem

trudniejszych do zrozumienia tekstów. Fakt, że zadanie to zlecono

św. Andrzejowi, świadczy o tym, iż musiał on posiadać obszerną

wiedzę w tej dziedzinie.

Ksiądz Andrzej Bobola przebywając w Wilnie, pełnił również

funkcję kaznodziei i spowiednika. Jego talent krasomówczy

i zdolność porywania serc do Boga sprawiły, że kościoły, w których 18

głosił kazania, zawsze były przepełnione wiernymi, a on sam zdobył

sławę świetnego kaznodziei. W latach 1626–1628 objął w kościele

urząd administratora, a od 1628 do 1630 był doradcą przełożonego

domu, w którym przebywał. Powierzenie mu tej funkcji świadczyło o

tym, że bardzo ceniono sobie jego zdrowy osąd i roztropność.

Podczas pobytu w Wilnie ks. Andrzej dał się poznać nie tylko jako

wspaniały duszpasterz, ale uwidoczniły się również jego nadprzyro-

dzone cnoty. Gdy w 1625 roku w Wilnie wybuchła groźna epidemia,

zbierająca śmiertelne żniwo wśród mieszkańców, Andrzej Bobola wraz

z kilkoma innymi księżmi z narażeniem życia pośpieszyli z chętną

i ofiarną pomocą zarażonym. W tym czasie posługiwali w kościele

św. Kazimierza, do którego tłumnie garnęła się miejscowa ludność,

pragnąca dobrze przygotować się do grożącej im śmierci. Oprócz tego

księża chodzili od domu do domu, szukając chorych, którym pragnęli

udzielić sakramentów oraz zapewnić godną śmierć konającym. Na

skutek pracy przy chorych wielu kapłanów zmarło, jednak Pan Bóg

zachował przy życiu ks. Andrzeja do dalszych trudów życia apostol-

skiego, których uwieńczeniem miała być śmierć męczeńska.

Wszystkie cnoty i zasługi ks. Andrzeja nie uszły uwadze jego

przełożonych, którzy postanowili dopuścić go do złożenia uroczystych

czterech ślubów zakonnych, a tym samym obdarzyć go najwyższą

godnością we wspólnocie jezuitów. Andrzej Bobola złożył swoje śluby

w dniu 2 czerwca 1630 roku w kościele św. Kazimierza w Wilnie.

Po złożonej profesji odczuł na sobie jedną z cech jezuickiego

charyzmatu, a mianowicie częste przenoszenie się z miejsca na

miejsce. Od 1630 do 1633 roku pełnił obowiązki przełożonego domu

zakonnego w Bobrujsku nad Berezyną. Była to placówka słabo

wyposażona i wymagała dużego nakładu pracy, ale dzięki nieprze-

ciętnej inteligencji ks. Andrzeja i jego staraniom zyskała wsparcie

króla, który przeznaczył na rzecz kolegium jezuickiego w Bobrujsku

dużą ilość środków finansowych, zapewniając nie tylko jego rozwój,

ale i przetrwanie. Oprócz zaplecza ekonomicznego ks. Bobola zabiegał 19

również o rozwój duchowy powierzonych mu wiernych. Wiele czasu

poświęcał na pracę misyjną wśród okolicznych wiosek, gdzie głosił

kazania i udzielał sakramentów. Przełożeni na tamte czasy mieli

za zadanie przesyłać do domu generalnego opinie o podległych im

księżach. Z czasów, gdy ks. Andrzej przebywał wBobrujsku zachowała

się notatka, w której jego ówczesny przełożony ks. Łęczycki napisał

o nim opinię: Ksiądz Andrzej Bobola, zdolności, sądu, roztropności, postępu

w naukach dobrych, doświadczenie średnie, z usposobienia prędki, nadaje się

do obcowania z ludźmi.

W 1633 roku przeniesiono ks. Andrzeja Bobolę do Płocka, gdzie

kierował Sodalicją Mariańską uczniów jezuickiej szkoły, a po trzech

latach, w 1636 roku, objął funkcję kaznodziei w domu profesorów

wWarszawie. W 1637 roku powrócił do Płocka, gdzie został mianowany

prefektem kolegium jezuickiego oraz kaznodzieją, a następnie w latach

1638-1642 kierował szkołą jezuicką w Łomży. Przełożony św. Andrzeja

w Łomży, ks. Milewski, w swoim sprawozdaniu wydał o nim opinię:

ma dobry sąd, dobrych zdolności, roztropności i doświadczenia, dobrego

postępu w naukach. Kompleksji krwistej nadaje się do kazań i obcowania

z ludźmi, sądzę, że także do rządzenia.

Misje na Polesiu

Pod koniec 1642 roku lub na początku 1643 roku ks. Andrzej

Bobola został przeniesiony do kolegium jezuickiego w Pińsku, gdzie

z małymi przerwami pozostał już do końca swojego życia. Pińsk jest

to miasto leżące na Polesiu, krainie historyczno-geograficznej obejmu-

jącej swym zasięgiem ziemie leżące pomiędzy Bugiem a Dnieprem

i rozciągającej się obecnie na terenach należących do Polski, Białorusi

i Ukrainy. Praca apostolska św. Andrzeja na tych terenach przypadła

na czasy szczególnie ciężkie dla Polesia, ponieważ trwały tam

nieustanne zamieszki wojenne, zwłaszcza na tle religijnym. Polesie

zamieszkiwane było przez różne narodowości, trzymające się

różnych obrządków religijnych. Polacy i Litwini wyznawali wiarę 20

katolicką, natomiast Rusini prawosławie, czyli schizmę wschodnią.

W XVI wieku część biskupów prawosławnych postanowiła

przyłączyć się wraz ze swoimi diecezjami do Kościoła katolickiego na

określonych warunkach i dlatego w 1596 roku w Brześciu doszło do

porozumienia zawartego pomiędzy przedstawicielami obu wyznań.

Spotkało się to jednak z niezadowoleniem części duchowieństwa

prawosławnego, które rozpoczęło walkę z Kościołem katolickim

i unitami, dążąc do zniesienia wszelkich praktyk rzymskokatolickiej

religii. Do tej walki przyłączyli się kozacy, trzymając stronę schizma-

tyków wschodnich. Nie mieli oni żadnej litości dla katolików, dopusz-

czając się mordowania zarówno duchownych, jak i ludności cywilnej.

W sposób szczególny prześladowani byli ojcowie jezuici ze względu

na ich pracę dla nawrócenia prawosławnych na wiarę katolicką.

Wiele szkół i kolegiów jezuickich zostało ograbionych, wielu księży

i braci poniosło śmierć. Zdarzało się nieraz, że w obronie jezuitów

stawał sam hetman kozacki Bohdan Chmielnicki, który niegdyś uczył

się w prowadzonych przez nich szkołach. Nierzadko ukrywali ich

również duchowni prawosławni, którzy litowali się nad ich losem.

Duszochwat

Przez pierwsze dwa lata pobytu w Pińsku św. Andrzej Bobola

pełnił obowiązki kaznodziei i kierownika nauk oraz moderatora

założonej przez siebie Sodalicji Mariańskiej pod wezwaniem Matki

Bożej Wniebowziętej. Oprócz tego wraz ze swoimi współbraćmi

wiele czasu poświęcał pracy misyjnej wśród mieszkańców Pińsz-

czyzny. W kronice kolegium jezuickiego w Pińsku zanotowano,

że w tamtych latach księża niezwykle intensywnie pracowali nad

pozyskaniem prawosławnych dla wiary katolickiej. Była to praca

bardzo owocna, gdyż pomimo wielu przeszkód i gróźb ze strony

wrogów Kościoła katolickiego prawosławni licznie przychodzili do

jezuickiego kościoła, by słuchać kazań i nauk katechizmu. Szlachta

prawosławna chętnie oddawała swoje dzieci na naukę do kolegium 21

jezuickiego, co często wiązało się również z nawróceniem rodziców.

Ksiądz Andrzej Bobola wraz z innymi jezuitami wiele czasu

poświęcali również najuboższym mieszkańcom Polesia. Wiązało się

to z tym, że pieszo pokonywali wiele kilometrów, obchodząc wioski

rozrzucone po lasach i terenach bagnistych. Według relacji ówcze-

snych misjonarzy jezuickich obszar objęty pracą misyjną obejmował

teren na 40 mil długości i 12 mil szerokości.Wszędzie — opisywali dalej —

znaleźliśmy wielu katolików wśród Rusinów schizmatyków. Żyją w lasach

pośród błot, wstrętni są wskutek swych wierzeń i obyczajów, są to ludzie

dzicy, prawie bez znajomości Boga, oddają się zabobonom; prócz chrztu do

żadnych sakramentów w swym życiu nie przystępowali, tak dalece nie znają

zasad chrześcijańskiego życia, że nawet nie umieją przeżegnać się. Nie znają

nawet z imienia Boga Ojca i Syna i Ducha Świętego, ani Składu Apostol-

skiego, ani innych tajemnic zbawienia naszego. (…) Pierwsza nasza praca

była w jakiejś wiosce, gdzie ojców rodzin nazywano Litwinami. Nazywają

tam Litwinami wszystkich, którzy są obrządku rzymskiego, a są potomkami

kolonistów, przybyłych kiedyś z Litwy. Dowiedziawszy się o tym, nawiedza-

liśmy kolejno ich chałupy, a uprzejmie pozdrawiając daliśmy im do zrozu-

mienia, że przychodzimy w ich sprawie, w imieniu biskupa, który troszczy

się o nich, i chce im dopomóc w sprawie zbawienia. Pytaliśmy następnie, ile

jest osób w domu, którzy by mogli przystąpić do sakramentów świętych, i czy

dzieci wszystkie są ochrzczone, czy żyją w małżeństwie należycie zawartym.

(…) Wyznaczaliśmy następnie miejsce i czas naszego zebrania. Przycho-

dzili często z żonami i dziećmi na krótkie nauki, zastosowane do prostaczków

ciemnych: o spowiedzi z grzechów i przyjmowaniu Komunii św. Tam, gdzie

widzieliśmy dostatecznie usposobionych, zaraz słuchaliśmy ich spowiedzi,

a wystawiwszy ołtarz w jakimś czystym spichlerzu, zwoływaliśmy ich

dzwonkiem, na słuchanie Mszy św., podczas której, raz jeszcze przemó-

wiwszy, dawaliśmy im Komunię św., którą z oznakami wielkiej pobożności

przyjmowali. Prawie wszyscy przystępowali do niej po raz pierwszy w życiu;

bardzo niewielu ludzi spotkaliśmy, którzy kiedyś raz byli u spowiedzi przed

20, 40 laty, jeszcze mniej takich, którzy spowiadali się już dwa lub trzy razy 22

w życiu. Naliczyliśmy przeszło 1000 takich, którzy spowiadali się z całego

życia i to wielu 60- i 70-letnich i dwie kobiety staruszki, z których jedna

miała 110 a druga 120 lat. Dobroć Boża widocznie zachowała ich tak długo,

ażeby mogli choć raz, przed śmiercią, wyspowiadać się z całego życia i przyjąć

sakramenty, bo nie miały dotychczas sposobności oczyszczenia się ze swych

grzechów. (…) W ten sposób oczyściwszy dusze i zasiliwszy Ciałem Pańskim

wszystkich, którzy do tego byli dobrze usposobieni, odmówiwszy z nimi

«Ojcze nasz» i «Skład Apostolski», dawaliśmy im przestrogi zbawienne,

jak mają na przyszłość swe życie na lepsze zmienić, chrzciliśmy dzieci, jeśli

jakie tam były. Następnie łączyliśmy ich węzłem małżeńskim, nieprawnie

ze sobą żyjących. Czasami bywało ich tak wielu, że długi szereg par musie-

liśmy ustawiać i to w trzech lub czterech rzędach. Chodząc między nimi

od każdej pary odbieraliśmy nowe ślubowanie według rytuału rzymskiego

w obecności świadków. Zdarzało się bowiem niekiedy, że matka z ojcem

przystępowała do sakramentu małżeństwa, a równocześnie troje, czworo,

a nawet sześcioro ich dzieci ze swoimi małżonkami lub żonami przystępowali

do ślubu, bo dotychczas żyli ze sobą tak jak zwierzęta. (…) Przy pomocy łaski

Bożej, obudziwszy w nich bojaźń Boga i kary wiecznej, w znacznej części

dało się to złe usunąć, nie tylko wśród katolików, lecz także wśród Rusinów

(schizmatyków). (…) Wielu Rusinów w naszej obecności zawarło prawowite

małżeństwo, przychodzili bowiem czasami pomieszani między Litwinami na

nasze zbawienne nauki, i odchodzili z pragnieniem poprawy życia.

Praca misjonarzy wymagała ogromnego wysiłku, ale przynosiła

błogosławione owoce w postaci licznych nawróceń i poprawy życia.

Co więcej, oprócz pojedynczych osób nierzadko nawracały się również

całe parafie wraz ze swoimi duchownymi. Według relacji świadków

przed przybyciem jezuitów w Janowie Poleskim było zaledwie

dwóch katolików. Po wieloletniej pracy św. Andrzeja i jego współ-

braci prawie całe miasteczko przyjęło wiarę katolicką. Podobnie dwie

wsie Bałandycze i Udrożyn po misjach jezuickich stały się w pełni

katolickie. 23

Nieprzyjaciele katolicyzmu nazwali św. Andrzeja „duszochwatem”

ze względu na niezwykłą łatwość w chwytaniu dusz dla Boga i Kościoła.

Niestety nie zawsze praca apostolska przynosiła zamierzone efekty,

ponieważ wśród mieszkańców Polesia nie brakowało schizmatyków

bardzo zaciekłych i zamkniętych na wiarę katolicką. Tradycja miejscowa

podaje, że gdy św. Andrzej wyruszał na jakąś wyprawę misyjną,

wyznawcy prawosławia namawiali dzieci, aby obrzucały go błotem lub

znieważały, po to by zniechęcić go do pracy apostolskiej. Andrzej Bobola

nie zrażał się tym jednak i gorliwie przemierzał coraz to nowe tereny.

Kilkuletnia praca ponad siły przyczyniła się do tego, że św.Andrzej

Bobola podupadł na zdrowiu, dlatego latem 1646 roku przełożeni

przenieśli go do Wilna, gdzie przez sześć lat pracował przy kościele

św. Kazimierza. W 1652 roku ks. Andrzej przybył ponownie do

Wizerunek Andrzeja Boboli

według obrazu

z klasztoru jezuitów

w Starej Wsi 24

Pińska, obejmując funkcję kaznodziei w kościele św. Stanisława oraz

okolicznego misjonarza. Niektóre źródła podają, że w 1653 roku

opuścił Pińsk i wyjechał do Połocka, a następnie w 1655 roku wziął

udział w kongregacji prowincjalnej ojców jezuitów w Warszawie,

skąd ponownie wyjechał do Wilna. Gdy do jego uszu docierały coraz

to nowe wiadomości o okrutnych prześladowaniach wobec Kościoła

katolickiego na Polesiu, św. Andrzej ostatecznie powrócił do Pińska,

by przez swoją działalność misyjną utwierdzać w wierze zagrożonych

katolików. Był świadomy grożącego mu niebezpieczeństwa, ale mimo

to gotowy był oddać życie za powierzoną mu „owczarnię”. Należy

tutaj wspomnieć, że Andrzej Bobola miał wielkie nabożeństwo do

świętych męczenników. Od wczesnych lat nosił w sobie pragnienie

oddania życia za wiarę i o taką łaskę modlił się dla siebie. W 1657 roku

powiedział do jednego ze swoich współbraci: Jadę do Pińska, aby

męczeńską śmiercią dokonać żywota.

Sytuacja polityczna na Polesiu była wówczas bardzo trudna dla

katolików. Dowódca kozaków, Bohdan Chmielnicki, zachęcony

sukcesami, jakie odnosił na polu bitwy, walcząc z oddziałami Korony

Polskiej, żądał zniesienia Unii Brzeskiej i opuszczenia przez jezuitów

kresów wschodnich Rzeczypospolitej. Po jego stronie opowiadali

się także mieszczanie i chłopi, którzy podburzani przez kozaków

wywoływali bunty i powstania. Jezuita, ks. Jan Żuchowicz, współczesny

św. Andrzejowi, pisał na ten temat w swoim sprawozdaniu urzędowym:

do buntu kozaków przyczynił się kler schizmatycki, przede wszystkim mnisi,

popi i biskupi schizmatyccy greckiego obrządku, którzy skrycie i jawnie podbu-

rzali, ażeby po zniesieniu praktyk rzymskokatolickiej religii schizma wschodnia

mogła z dniem każdym wzrastać. Zwycięstwa Bohdana Chmielnickiego ośmieliły

również lud ciemny, iż poszedł za radą swoich popów, wypowiedział wojnę

wszystkim, którzy byli łacińskiego obrządku lub ze szlachty po miastach i wsiach.

Jednych pomordował, innych wypędził, aby ślad nie pozostał na całej ukrainie

z obrządku łacińskiego i krwi polskiej. Lud schizmatycki srożył się przeciw

kościołom, kolegiom, klasztorom, przeciw ołtarzom i obrazom, mieczem i ogniem tak dalece, że nie było ani jednego świętego miejsca na całej ukrainie, niszczono

wszystko, nawet ciał zmarłych nie pozostawiono w spokoju, lecz je wyrzucano

z grobów, odzierano z szat, jeśli jeszcze jakie pozostały, i na pośmiewisko wysta-

wiano, następnie rozrzucano na pożarcie psom i ptakom drapieżnym.

W wyniku takich działań najwięcej ucierpiała Pińszczyzna, gdzie

w 1648 roku doszło do jednego z powstań kozackich. Wówczas

obrabowano wszystkie katolickie kościoły i wymordowano wielu miesz-

kańców (ok. 14 000), w tym osoby duchowne wyznania katolickiego.

Pińsk został doszczętnie zniszczony, do czego przyczynił się również

szalejący tam pożar. Sytuacja ta zmusiła ojców jezuitów do opuszczenia

swoich domów i ukrywania się w lasach i wśród okolicznych miesz-

kańców. Co prawda powstanie zostało stłumione i dla Pińska nastały

spokojniejsze czasy, jednak nie zakończyło to krwawych prześladowań

wobec katolików na Polesiu. Dodatkowo w 1655 i 1657 roku kozacy

ponownie zajęli Pińsk, urządzając rzeź wśród miejscowej ludności.

Jezuici przebywający w Pińsku doskonale zdawali sobie sprawę z tego,

jaki czeka ich los, jeśli dostaliby się w ręce wrogów, jednak pomimo

zagrożenia prowadzili dalej swoją pracę misyjną wśród mieszkańców.

Gdy w 1657 roku jeden z oddziałów kozackich zajął Pińsk, najbar-

dziej zagrożeni wśród jezuitów: księża Andrzej Bobola i Szymon

Maffon opuścili miasto, by poszukać bezpiecznego schronienia.

Ksiądz Andrzej Bobola udał się do Janowa Poleskiego, natomiast

ks. Szymon wyruszył do wsi Horodziec.

Dnia 15 maja 1657 roku kozacy zmierzający do Pińska zatrzymali

się w Horodźcu, dokonując napadu na plebanię i kościół. Zastali tam

ks. Maffona odprawiającego Mszę św. Wywlekli go z kościoła do

pobliskiego domu, obdarli z szat, położyli na ławce, do której przybili

go gwoźdźmi, po czym zdarli z niego skórę na plecach i piersiach,

a następnie zamordowali. W tym czasie św. Andrzej Bobola przebywał

w Janowie Poleskim, z którego udał się do wsi Peredił, aby przygo-

tować tamtejszych mieszkańców do uroczystości Wniebowstąpienia

Pańskiego. 26

Męczeńska śmierć

W dniu 16 maja ci sami kozacy, którzy zabili ks. Szymona, przybyli

do Janowa Poleskiego i urządzili straszną rzeź wśród katolików,

wywołując przerażenie schizmatyków. Kozacy powiedzieli im jednak,

że nie mają się czego obawiać, gdyż zależy im tylko na rozprawieniu

się z katolikami, a oni sami mogą czuć się bezpieczni. Z tego względu

ludność prawosławna stanęła po stronie kozaków i zaczęła pomagać

w ściganiu katolików. Gdy kozacy dopytywali się o pracującego tam

kapłana nawracającego schizmatyków na wiarę katolicką, wówczas

kilku mieszkańców wskazało na Andrzeja Bobolę, informując o tym,

że obecnie przebywa w Peredilu. Na wieść o tym kozacy natych-

miast otrzymali rozkaz schwytania św. Andrzeja i przyprowadzenia

go do Janowa. Kilku z nich wzięło ze sobą jako przewodnika Jakuba

Czetwerynkę, jednego z mieszkańców Janowa, który za zrządzeniem

Bożej opatrzności stał się świadkiem męczeńskiej śmierci ks. Andrzeja

Boboli i kilkadziesiąt lat później mógł opowiedzieć pod przysięgą

szczegóły tej okropnej zbrodni.

W dniu 16 maja 1657 roku, gdy do mieszkańców Peredila zaczęły

dochodzić pierwsze wieści od uciekających ludzi z Janowa o napadzie

kozaków, ks. Andrzej Bobola trwał na modlitwie po zakończonej Mszy

św. Przerażeni mieszkańcy zaczęli prosić św. Andrzeja, aby ratował

się ucieczką. Odpowiadając na ich życzliwą prośbę, wsiadł do wozu

i odjechał w stronę Mogilna. Niestety gdy tylko dotarł na miejsce,

kozacy zagrodzili mu drogę, uniemożliwiając dalszą ucieczkę. 27

Ksiądz Andrzej Bobola w obliczu grożącej śmierci powiedział

do swojego woźnicy: Niech się dzieje wola Boża i posłusznie oddał się

w ręce oprawców. Woźnica na widok napastników zdołał zeskoczyć

z wozu i uciec do lasu. Kozacy na początku odnosili się życzliwie do

św. Andrzeja i spokojnie zaczęli namawiać go do wyparcia się wiary

katolickiej i przejścia na prawosławie. Kiedy on jednak stanowczo

sprzeciwiał się temu, kozacy zmienili swoje usposobienie względem

niego i postanowili siłą zmusić go do odstępstwa od wiary. Zdarli

z niego sutannę, po czym pół obnażonego przywiązali do pala i zaczęli

bić. Gdy to nie odniosło skutku, oprawcy nacięli świeżych dębowych

gałęzi, okręcili nimi głowę św. Andrzeja i zaczęli ściskać jak kleszczami.

Dodatkowo bili go po twarzy, tak iż wypadło mu kilka zębów, z palców

wyrwali paznokcie, a z ręki zdarli mu skórę. Gdy pomimo tych tortur

ks. Andrzej Bobola trwał mocno przy swojej wierze, kozacy posta-

nowili przewieść go do Janowa i oddać w ręce starszyzny. Przywiązali

jego ręce do dwóch siodeł i tak pomiędzy dwoma końmi, po 40-kilome-

trowej drodze, bijąc toporami i lancami kozacy, zawlekli go do miasta.

Gdy na miejscu jeden z członków starszyzny kozackiej zwrócił się

do ks. Andrzeja Boboli z pytaniem, czy jest on księdzem katolickim,

wówczas odpowiedział on otwarcie i z pewną dozą radości: Jestem

kapłanem katolickim, urodziłem się w tej wierze i chcę w tej wierze umierać.

Moja wiara jest prawdziwą i dobrą wiarą; jest tą, która prowadzi do zbawienia,

nie mogę zaprzeć się mojej świętej wiary. Raczej wy się nawróćcie i czyńcie

pokutę, bo nie zbawicie się w waszych błędach. Jeżeli wytrwale będziecie

gardzić waszymi błędami schizmatyckimi i przyjmiecie tę samą wiarę, którą

ja wyznaję, rozpoczniecie poznawać Boga i zbawicie swe dusze.

Słowa te wywołały gniew jednego z kozaków, który wyciągnął

szablę i uderzył w głowę św. Andrzeja. Udało mu się jednak ręką

osłonić głowę przed śmiertelnym ciosem. Kozak ponowił cios, lecz

trafił w stopę św. Andrzeja, który wskutek tego uderzenia upadł

na ziemię. Według świadków po otrzymaniu tych ran ks. Andrzej

Bobola złożył wyznanie wiary, mówiąc: Wierzę i wyznaję, że jest jeden 28

Bóg prawdziwy, tak jak jest prawdziwy Kościół, jedna prawdziwa wiara

katolicka, objawiona przez Chrystusa, głoszona przez apostołów, za nią tak

jak Apostołowie i wielu męczenników, także ja chętnie cierpię i umieram. Po

tych słowach jeden z kozaków końcem swej szabli wyłupał mu prawe

oko. W jednym ze starych rękopisów napisano, iż Andrzej Bobola nie

stawiał katom żadnego oporu i cierpiał tak spokojnie, że zdawało się,

jakby cierpiał z radością.

Na tym nie zakończyły się jednak tortury, gdyż oprawcy zawlekli

św. Andrzeja do pobliskiego budynku służącego za rzeźnię.

Spodziewali się tam znaleźć różne narzędzia do tortur. Chcieli za

wszelką cenę zmusić jezuitę do odstępstwa od wiary. Byłoby to dla

nich zwycięstwo, gdyby jezuita, ksiądz, wyparł się swojej wiary!

Przypuszcza się, że kozacy ciągnęli ks. Bobolę za lewą nogę, gdyż

późniejsze oględziny wykazały zmianę położenia kości udowej

w lewej nodze i wszystkich kości kręgosłupa.

W rzeźni rozłożono męczennika na stole rzeźnickim, na którym

zwykle oprawiano bydlęta. Czterech okrutnych kozaków zabrało się

do roboty. Zamknęli drzwi i przed nimi postawili na straży i do pilno-

wania swoich koni Jakuba Czetwerynkę. Przez dziurawe i na wpół

rozwalone ściany budynku wiele osób widziało, co się wewnątrz

działo, i oni to później wszystko dokładnie opowiedzieli.

Kozacy zaczęli naradzać się nad rodzajem kolejnych tortur.

Najpierw rozpalili na ogniu patyki i przykładali do jego ciała.

Przy tej męczarni namawiali go znowu do odstępstwa, lecz Święty

w odpowiedzi nawoływał ich do wiary katolickiej i modlił się za

nich. Zauważywszy, że kapłan ma na głowie wygoloną tonsurę, czyli

koronę, zechcieli i z tego krwawo zażartować: wycięli mu na głowie

do kości duży krąg skóry. Kapłanowi każdemu przy święceniu go

namaszczają ręce świętymi olejami, a zatem i z tego zażartowali na

swój sposób: u lewej ręki poranili świętemu palce, a z prawej zdarli

skórę, wyrywając razem i kawałki ciała. Następnie przewrócili

męczennika twarzą do stołu. 29

Ubierzemy cię w ornat — zawołali z szyderstwem. Poczęli nożami

rzeźniczymi wycinać na ramionach i plecach po kawałku skórę, jakby

chcąc nadać ranom formę kapłańskiego ornatu. Kiedy plecy świętego

przedstawiały widok jednej wielkiej rany, nielitościwi oprawcy

posypali je sieczką i obrócili męczennika znowu twarzą do góry, aby

sieczka na plecach głęboko w rany się wcisnęła.

Jakie męki musiał wycierpieć przy tym ks. Bobola, dowodziły

jęki, wyrywające się z jego piersi. W cierpieniu mówił: Dziatki moje,

co czynicie! Niech Bóg będzie z wami! Zastanówcie się nad sobą!… Jezu,

Maryjo, Józefie święty, nie opuszczajcie mnie! O Panie, oświeć tych zaśle-

pionych, nawróć ich! Niech się dzieje Twoja wola… W ręce Twoje duszę moją

polecam.

Zamiast się opamiętać, oprawcy wpadali w coraz większą wście-

kłość. Poczęli bić świętego po twarzy, tak że kilka zębów mu wypadło

i cała twarz krwią nabrzmiała; potem wbijali mu igły i drzazgi pod

paznokcie u prawej ręki, odcięli końce dwóch palców, którymi ksiądz

trzyma Hostię Świętą.

Wtedy to podsłuchujący świadkowie słyszeli okrzyk świętego:

Jezu, Maryjo, kocham was!

A kaci na to: A dobrze ci tak; po coś ksiądz, po coś jezuita, po co nawracasz

na wiarę katolicką?!

Następnie oprawcy obcięli mu część nosa, uszu i warg oraz

wyrżnęli kilka wielkich kawałków ciała w okolicach serca i niższej

części tułowia.

Świadkowie tego męczeństwa zeznali potem, że pomimo tak

wielkiego cierpienia z ust św. Andrzeja nigdy nie padły inne słowa

niż te nawołujące katów do nawrócenia na wiarę katolicką. Słowa

te wywoływały wściekłość wśród kozaków i skłaniały ich do coraz

wymyślniejszych tortur. Gdy pomimo tego św. Andrzej nie przestawał

wzywać ich do nawrócenia, wówczas w potylicy zrobiono dziurę iprzez

ten otwór wyrwano z gardła cały język z jego nasadą. Dodatkowo

w lewy bok, w pobliżu serca, wbito mu grube rzeźnickie szydło. Oprawcy, nasyciwszy swą krwiożerczość, zawiesili kapłana za

nogi na belce. Wisiał tak ponad godzinę jako jedna z ofiar przebła-

galnych za grzechy Polaków i Rosjan, jako niema prośba do Boga,

która sprawi, że schizmatycy się kiedyś nawrócą. Po południu wszedł

do budynku starszy kozak i dobił męczennika cięciem szabli.

Święty Andrzej Bobola poniósł śmierć 16 maja 1657 roku, o godzinie

trzeciej po południu. Miał wtedy 66 lat.

Według Świętej Kongregacji Obrzędów w Rzymie nigdy nie rozpa-

trywano okrutniejszego męczeństwa niż to, którego doświadczył

Andrzej Bobola.

Krzyż stojący w miejscu męczeńskiej śmierci

ks. Andrzeja Boboli 31

Proroctwa, łaski

oraz losy ciała

św. Andrzeja Boboli

po jego męczeńskiej śmierci

Po śmierci ks. Andrzeja Boboli, dowódca kozaków nakazał wyrzucić

ciało męczennika na pobliskie śmietnisko. Według świadków, tego

samego dnia wieczorem, miejsce to otaczała niezwykła światłość, co

skłoniło przerażonych kozaków do rychłego opuszczenia Janowa.

Kilka dni później ciało ks. Andrzeja Boboli zostało zabrane przez

ojców jezuitów do Pińska i tam, po skromnym pogrzebie, złożone

w podziemiach kościoła klasztornego, gdzie zapomniane spoczywało

przez przeszło 40 lat.

Pierwsza wizja

W 1702 roku (45 lat po śmierci ks. Boboli) ks. Marcin Godebski,

ówczesny rektor jezuickiego kolegium w Pińsku, kładąc się na

spoczynek, bardzo zmartwiony był niepewną przyszłością podupa-

dłego w wyniku wojen i zamieszek kolegium. Wówczas objawił mu

się św. Andrzej, mówiąc: Ja jestem Andrzej Bobola, wasz brat, umęczony

przez Kozaków za wiarę. Szukajcie mojego ciała i odłączcie je od innych. Ja będę

opiekunem waszego kolegium. Przejęty tym widzeniem ks. Godebski 32

już następnego dnia nakazał odszukać ciało męczennika. Niestety ze

względu na nieład panujący w podziemiach, gdzie znajdowały się

trumny, pomimo poszukiwań trwających dwa dni, ciała nie udało

się odnaleźć. Trzeciego dnia św. Andrzej ukazał się świeckiemu

zakrystianinowi, Prokopowi Łukaszewiczowi, mówiąc, że ciało moje

znajduje się w ziemi, w rogu piwnicy, po lewej stronie, tam szukajcie,

a znajdziecie. Znaleziono również spis pochowanych pod kościołem

jezuitów, wśród których widniała informacja na temat dnia śmierci

i miejscu złożenia trumny ks. Andrzeja Boboli.

Nienaruszone ciało

Po odnalezieniu trumny i jej otwarciu okazało się, że pomimo

spoczywania przez wiele lat w wilgotnej ziemi, ciało pozostało niena-

ruszone i zachowało świeży wygląd, tak jakby dopiero niedawno

zostało pochowane. Wiadomość o tym bardzo szybko rozeszła się po

całym mieście i okolicach, w wyniku czego okoliczna ludność tłumnie

przychodziła do kościoła, by zobaczyć ten niezwykły cud i oddać cześć

męczennikowi. Gdy biskup łucki Aleksander Wychowski, przybył do

kościoła jezuitów w Pińsku, aby naocznie przekonać się o tym zjawisku

oraz po wysłuchaniu świadectw o łaskach doznanych przez ludzi

za przyczyną ks. Andrzeja Boboli, zlecił przełożenie ciała do nowej

trumny i złożenie z powrotem do podziemi kościoła. Zostały one

jednak oddzielone murem od wspólnego miejsca, przeznaczonego na

składanie trumien innych zakonników.

Niejednokrotnie potem rewidowano ciało, aby zdać sprawę ojcu

świętemu w Rzymie. W 1730 roku relikwie badała komisja złożona

z księży i zaprzysiężonych lekarzy. Okazało się, że ciało męczennika

było zachowane w całości (oprócz części poobcinanych podczas

męczeństwa), było ono miękkie i giętkie, prawie jak u żywego

człowieka; krew zakrzepła, ale nie zepsuła się. Uznano zatem, że

tylko cudem Bożym mogło się to ciało w takim stanie dochować przez

ponad 70 lat. 33

Starania o beatyfikację

W diecezji rozpoczął się proces informacyjny, jako przygotowanie

do przyszłej beatyfikacji. Powołano komisję, która przesłuchała

wszystkich świadków życia i śmierci ks. Andrzeja Boboli, w tym także

Jakuba Czetwerynkę. Wszyscy świadkowie składali swoje zeznania

pod przysięgą. Spisywano też cuda, które przy jego ciele lub za jego

przyczyną się dokonywały. W 1755 roku papież Benedykt XIV

orzekł, że ks. Bobola jest męczennikiem za wiarę, lecz do beatyfikacji

nie przystąpił. Kasacja zakonu jezuitów w 1773 roku oraz rozbiory

Polski przerwały dalsze starania w tej sprawie.

Cuda i łaski

Nie sposób wymienić wszystkie łaski i cuda wyjednane za przyczyną

św. Andrzeja Boboli, ponieważ już w samym tylko XVIII wieku

zanotowano ich ponad 300. Na szczególną uwagę zasługują jednak

te cuda, które zostały spisane i przedstawione Kongregacji Obrzędów

jako dowód świętości Andrzeja Boboli, będącego wówczas kandy-

datem na ołtarze.

• Niewątpliwie pierwszym i najważniejszym cudem, jaki dokonał

się po śmierci św. Andrzeja, było zachowanie jego ciała od zepsucia.

Pomimo wielu lat, jakie upłynęły od jego śmierci i warunków,

w jakich przebywała trumna, ciało świętego zachowało swoją

giętkość i miękkość, w ranach widoczna była zakrzepła krew, żyły

sprawiały wrażenie napełnionych krwią, a ciało wydawało miłą woń.

Właściwości te zostały zbadane przez zaprzysiężonych profesorów

medycyny, którzy potwierdzili, że sprawę tak wspaniale zacho-

wanego ciała po śmierci nie można rozpatrywać inaczej jak tylko

w kategoriach cudu. Od tego czasu miało miejsce tak wiele nadzwy-

czajnych zdarzeń dokonanych za przyczyną Andrzeja Boboli, że

według wielu urzędowych świadectw mieszkańcy Pińska, Janowa

i okolic ze swoimi chorobami nie udawali się do lekarzy, ale zwracali

się o pomoc do męczennika, który wypraszał im zdrowie. 34

• Kolejnym cudownym wydarzeniem, jakie miało miejsce po

śmierci Andrzeja Boboli, było dwukrotne ukazanie się świetlanego

krzyża w miejscu jego męczeńskiej śmierci. W tym samym czasie, gdy

obradowano nad przedstawieniem sprawy męczennika do Kongre-

gacji Obrzędów, wieczorem 1 listopada 1723 roku, w miejscu gdzie

znajdowała się rzeźnia, w której zamordowano św. Andrzeja, uderzył

piorun, tworząc na ziemi biały krzyż. Jego blask widoczny był w całej

okolicy. Do tego miejsca bardzo szybko zeszli się ludzie z Janowa,

by przyjrzeć się z bliska temu cudownemu zjawisku. Niektórzy

świadkowie obok owego krzyża widzieli postać przypominającą

ks. Bobolę, który modlił się, mając rękę wyciągniętą w stronę krzyża.

Następnej nocy w tym miejscu powtórzyło się to samo zjawisko. Na

pamiątkę owego wydarzenia w miejscu tym wystawiono krzyż, który

z czasem stał się świadkiem łask wyjednanych za wstawiennictwem

św. Andrzeja.

• Katarzyna Brzozowska, trzyletnia dziewczynka, cierpiała na

krwawą biegunkę (czerwonkę), która w ciągu trzech miesięcy bardzo

wyniszczyła jej organizm, gdyż żadne lekarstwo nie pomagało. Gdy

Kasia była już w bardzo złym stanie i zbliżała się jej śmierć, rodzice

postanowili zawieźć ją do grobu św. Andrzeja, by u niego szukać

pomocy. Gdy dotarli na miejsce i tam otworzono trumnę świętego,

wówczas Kasia dotąd jakby nieżywa, ocknęła się i zaczęła wyciągać

ręce w kierunku trumny z chęcią zbliżenia się do niej. Po dotknięciu

stóp św. Andrzeja i pobożnym ucałowaniu ich, dziewczynka została

natychmiast uzdrowiona tak, że po chorobie nie pozostało ani śladu.

• W 1720 roku 40-letni brat zakonny Jakub Bretzer, jezuita, przeby-

wający wówczas w Wilnie, zachorował ciężko na serce. Oprócz

wielkiego osłabienia, czuł wstręt do przyjmowania pokarmów

i napojów, a gwałtowne wymioty sprawiały, że nie mógł przyjmować

żadnych leków. Choroba ta doprowadziła go do stanu agonalnego. Brat

Jakub przeczuwając swoją śmierć, poprosił o Wiatyk, lecz przełożeni

obawiali się, że ze względu na te dolegliwości nie będzie w stanie przyjąć 35

Komunii św. Rozpoczęto więc w jego obecności odmawiać modlitwy za

konających. Obecny przy nim ks. Jan Łukaszewicz polecił, aby br. Jakub

polecił się świętemu, do którego ma szczególne nabożeństwo i uprosił

u niego zdrowie lub dobrą śmierć. Na myśl nie przychodził mu jednak

żaden święty. Gdy tak walczył ze śmiercią, w pewnym momencie,

zobaczył jak do jego pokoju wchodzi św. Andrzej Bobola, który zapytał

chorego o to, dlaczego nie poleci się jego wstawiennictwu, ponieważ

on jest gotowy przyjść mu z pomocą. Po tych słowach umierający brat,

który nie dawał już znaków życia, ocknął się i zapytał ks. Jana o to, kim

jest Andrzej Bobola, czy jest świętym czy też nie? Gdy ten odpowie-

dział, że jest to męczennik za wiarę, wówczas br. Jakub zwrócił się do

św. Andrzeja z prośbą o uleczenie. Pomimo tej modlitwy jego zdrowie

z każdą godziną coraz bardziej się pogarszało i ponownie zaczął konać.

Będąc świadomym swego beznadziejnego stanu, zwątpił w pomoc

świętego. Wówczas ponownie ukazał mu się św. Andrzej Bobola,

pocieszając go i zapewniając o jego wstawiennictwie. Po tych słowach

br. Jakub odzyskał świadomość i bardzo żałował za swoją nieufność.

Następnego dnia lekarz odwiedzający chorego orzekł, że już nie ma

dla niego żadnej nadziei. Czując się zupełnie opadłym z sił, br. Jakub

poprosił ks. Jana o to, by ten włożył relikwie Andrzeja Boboli do kilku

kropel wina i przyniósł mu do wypicia. Gdy chory napił się wina,

w tym samym momencie odzyskał zdrowie.

• Syn szlachcica Jana Chmielnickiego zachorował na szkorbut.

Choroba trwała już kilka miesięcy, przez co ciało dziecka pokryło się

ropiejącymi ranami, z których dobywał się fetor i w których zagnieź-

dziło się robactwo. Ojciec chłopca widząc jego beznadziejny stan, nie

wzywał już lekarza, tylko przygotowywał się na jego śmierć. Gdy

chłopiec przestał już dawać oznaki życia, wówczas zrozpaczona

matka zwróciła się jeszcze z nadzieją do ks. Andrzeja Boboli, prosząc

o jego wstawiennictwo. W momencie gdy to uczyniła, syn natych-

miast odzyskał świadomość, rany na jego ciele się zagoiły i powrócił

do pełni zdrowia. 36

• W 1730 roku, kiedy w Wilnie rozszalała się epidemia czerwonki

(dezynterii), na tę ciężką chorobę zapadła również dwuletnia dziew-

czynka, Marianna Florkowska. Choroba tak wyniszczyła jej organizm,

że była bliska śmierci. Matka dziewczynki za radą spowiednika wysłu-

chała trzech Mszy św. na cześć Trójcy Przenajświętszej i zwróciła

się o pomoc do św. Andrzeja Boboli, zachęcając do tego również

swojego męża. Gdy tylko to uczynili, dziewczynka odzyskała zdrowie.

Spowiednik polecił matce dziewczynki, by w dowód wdzięczności

przedstawiła swoje świadectwo przed komisją, która w tym czasie

badała w Wilnie sprawę Andrzeja Boboli, i ta obiecała to uczynić. Pewien

zakonnik powiedział jej mężowi, aby nie wdawała się w tę sprawę. Gdy

matka dziewczynki zrezygnowała ze złożenia świadectwa, wówczas

Marianna ponownie zapadła na ciężką chorobę. Rodzice uznali, że

jest to kara Boża za niespełnienie polecenia spowiednika i postanowili

oboje opowiedzieć przed komisją, co się wydarzyło. Zaraz po tym jak

to uczynili, ich córka ponownie odzyskała zdrowie.

• W aktach procesów informacyjnych w sprawie Andrzeja Boboli,

które toczyły się w Pińsku i Łucku, przytoczono siedem przypadków,

w których za przyczyną męczennika dokonał się cud wskrzeszenia

zmarłego ze śmierci do życia. Wśród nich opisano historię cztero-

letniej córeczki Macieja Grudzińskiego, która w 1711 roku zmarła po

ciężkiej chorobie. Gdy rozpoczęły się przygotowania do pogrzebu,

ojciec dziewczynki udał się jeszcze do grobu Andrzeja Boboli, modląc

się gorąco o pomoc. W czasie tej modlitwy córeczka ożyła i z radością

powitała ojca powracającego z kościoła do domu.

• Znane są również przypadki uleczenia oczu i przywrócenia

wzroku. Skarbnik Królestwa Polskiego, Franciszek Ossoliński,

przekazał do grobu św. Andrzeja Boboli złote wotum, z prośbą

o uleczenie oka swojego syna, Tomasza. Zaledwie to uczynił, oko

Tomasza stało się zupełnie zdrowe.

•Jan Kuźmiński, sześciomiesięczny syn Jana i Marianny, z powodu

powstałego wrzodu w tylnej części głowy, stracił całkowicie wzrok 37

i mowę. Po czterech latach, gdy lekarze nie potrafili pomóc chłopcu,

jego matka zaniosła go do grobu ks. Andrzeja i błagała o ratunek.

Chłopiec po dotknięciu trumny został natychmiast uzdrowiony,

wrzód pękł, a wzrok i mowa wróciły.

• Jezuita, ks. Kazimierz Brzozowski, w 1721 roku, będąc

w drodze z Pińska do kolegium warszawskiego, miał wypadek i

został ciężko ranny w głowę oraz doznał złamania prawej nogi. W

takim stanie przewieziono go do pobliskiego mieszkania proboszcza

w Okunowie, gdzie został zaopatrzony sakramentami, gdyż zdawał

się być bliskim śmierci. Dwa dni później został przewieziony do

szpitala, jednak lekarze nie potrafili mu pomóc, gdyż w nogę wdała

się gangrena. Wówczas ks. Kazimierz za radą przełożonego zwrócił

się do Andrzeja Boboli o jego wstawiennictwo. Gdy tylko to uczynił,

gangrena zniknęła, a kość cudownie się zrosła.

• Oprócz łask przywrócenia zdrowia i wskrzeszenia do życia

za wstawiennictwem św. Andrzeja Boboli, odnotowano również

wiele przypadków nawróceń na wiarę katolicką innowierców. Byli

wśród nich schizmatycy, heretycy, a nawet żydzi. Jedną z osób, która

otrzymała łaskę nawrócenia był Kazimierz Puttkammer, zastępca

pułkownika wojsk królewskich, luteranin. Towarzyszył on pewnej

znanej osobistości w drodze do grobu męczennika. Kierowały nim

jednak tylko względy polityczne. Gdy przybyli do Pińska i zbliżyli się

do grobu, wówczas Kazimierz doznał dziwnego zaćmienia, gdyż nie

mógł zobaczyć ciała ks. Boboli. Gdy powiedział to swojemu przyja-

cielowi, ten poradził mu, aby został katolikiem. Po powrocie do

domu Puttkammer w środku nocy, będąc w półśnie, ujrzał Andrzeja

Bobolę, który wezwał go do opamiętania i przyjęcia wiary katolickiej.

Następnego dnia udał się do jezuitów do Brześcia, gdzie złożył

wyznanie wiary i został włączony do Kościoła katolickiego. 38

Dalsze losy ciała św. Andrzeja Boboli

Gdy w 1808 roku klasztor jezuitów w Pińsku dostał się w ręce

prawosławnych mnichów, wówczas przełożony generalny zwrócił

się do cara Aleksandra I z prośbą o zezwolenie na przeniesienie

ciała św. Andrzeja z Pińska do Połocka. Po otrzymaniu zgody jezuici

zabrali trumnę z ciałem i złożyli w podziemiach jezuickiego kościoła

w Połocku, gdzie w krótkim czasie miejsce to zostało zamienione

na kaplicę. Ściany podziemia zapełniły się wotami świadczącymi

o wysłuchanych prośbach za przyczyną ks. Andrzeja Boboli. Niestety

po kilkunastu latach, w 1820 roku jezuici z rozkazu cara Aleksandra

zostali wypędzeni z Rosji, a na ich miejsce przybyli ojcowie pijarzy,

którzy przejęli straż nad grobem męczennika. Gdy następnie i oni

musieli opuścić Połock, trumnę z ciałem przeniesiono do pobliskiego

kościoła ojców dominikanów, gdzie relikwie doczekały chwili beaty-

fikacji w 1853 roku. Gdy w 1864 roku zamknięto w Połocku klasztor

dominikanów, opiekę nad ciałem świętego przejęli księża diecezjalni.

W ciągu kolejnych lat relikwie bł. Andrzeja Boboli były dwukrotnie

rewidowane, po czym zmieniano bieliznę i ubranie na ciele błogo-

sławionego. Po jednej z takich czynności ks. Konstanty Łubieński,

biskup sejneński, wyjął część relikwii, które następnie zawiózł do

Rzymu w darze dla ojca świętego.

Kolejna wizja

W Wilnie, w 1819 roku pracował dominikanin, o. Korzeniecki

(może Korzeniewski). Był uznanym kaznodzieją, z wielką gorli-

wością walczył przeciw błędom schizmatyckim. Wrogowie zabronili

mu głosić kazania i słuchać spowiedzi. Gorliwy patriota błagał przez

łzy bł. Andrzeja Bobolę, do którego szczególne miał nabożeństwo,

o ratunek dla nieszczęśliwej ojczyzny.

Pewnego dnia późnym wieczorem otworzył okno swojej celi

i patrząc w niebo, zaczął wzywać wielebnego Andrzeja Bobolę, do

którego od dzieciństwa miał szczególniejsze nabożeństwo. O wielebny 39

Andrzeju — mówił — wiele już lat przeszło, jak przepowiedziałeś wskrze-

szenie nieszczęśliwej Polski. Kiedyż się ziści twoje proroctwo?

Zakonnik zamknął okno, by udać się na spoczynek, gdy światłość

zalała celę klasztorną i poważna postać w ubiorze jezuity stanęła

przed nim: Otóż jestem, ojcze. Jestem Andrzej Bobola… Otwórz okno

ponownie. Gdy przerażony dominikanin posłuchał, ujrzał przed sobą

zamiast ogródka klasztornego rozległą równinę.

Widzisz — mówił przybysz — ziemię pińską, na której Bóg mi pozwolił

przelać krew za wiarę. Spojrzyj raz jeszcze! Ojciec Korzeniecki ujrzał teraz

całą płaszczyznę, pokrytą wojskami Moskali, Francuzów, Niemców,

Anglików, Turków i innych narodów. Wojska te walczyły ze sobą na

śmierć i życie.

Andrzej Bobola wyjaśnił: Kiedy ukończy się wojna, której obraz

widziałeś, Polska powstanie, a ja będę uznany za pierwszego jej patrona.

Wszystko to się spełni najdokładniej, lecz abyś miał pewność, zostawiam ślad

dłoni swojej na stole. To mówiąc, położył rękę na stole i zniknął. Ojciec

Korzeniecki ochłonąwszy z wrażenia, zbliżył się do stołu i ujrzał

wyraźny odcisk ręki.

Następnego rana zwołał wszystkich ojców i braci, którzy oglądając

odcisk dłoni świętego męża, przekonali się o prawdziwości zjawienia.

Wkrótce wiedziano o tym widzeniu nie tylko w Polsce, lecz we

Włoszech, we Francji i w Niemczech. O tym wydarzeniu wspomina

w swoich kazaniach sławny zmartwychwstaniec, o. Hieronim

Kajsiewicz. W 1842 roku powołuje się na nie również papież Grze-

gorz XVI.

W 1920 roku świętym został ogłoszony kleryk Franciszek Possenti,

o imieniu zakonnym Gabriel od Boleści Najświętszej Marii Panny,

ze zgromadzenia pasjonistów. Podczas swego życia był uzdrowiony

z ciężkiej choroby za pośrednictwem bł. Andrzeja Boboli.

Jeszcze przed II wojną światową dokonało się wiele nawróceń

ludności prawosławnej, zwłaszcza małej szlachty zagrodowej, na

Wołyniu. Hasło do powrotu na łono Kościoła katolickiego dały 40

Hrynki, gdzie na katolicyzm przeszło jednocześnie czterysta osób.

Liczba konwertytów wzrastała z dnia na dzień i w 1938 roku wynosiła

około 6 000. Niezawodnie wyprosił to u tronu Bożego apostoł kresów

wschodnich, św. Andrzej Bobola.

Rozwijający się kult i kolejne prześladowania

Pomimo że władze administracyjne nie patrzyły zbyt przychylnym

okiem na rozwijający się kult św. Andrzeja, ludność okoliczna

nie zaniechała oddawania jemu czci i chętnie nawiedzała miejsce

złożenia relikwii. Z upływem lat, gdy umożliwiono ludziom większą

wolność religijną, krypta z ciałem męczennika została wyremon-

towana. W 1911 roku po pożarze, który nawiedził miasto, kościół

jezuitów odrestaurowano, a relikwie przeniesiono do innej większej

kaplicy. W lutym 1917 roku przy udziale metropolity mohylewskiego

Edwarda von Roppa dokonano zmiany szat na ciele bł. Andrzeja

i przełożono je do nowej trumny. Została ona opieczętowana arcybi-

skupią pieczęcią i umieszczona w poświęconej kaplicy. W tym samym

czasie pobrano część relikwii, które zostały przewiezione do Krakowa

i złożone w kościele św. Barbary.

W 1919 roku, gdy powróciły w Rosji prześladowania katolików,

władze bolszewickie zamierzały naruszyć trumnę z relikwiami, by

osobiście przekonać się o doskonałym zachowaniu ciała św. Andrzeja

Boboli. Po sprzeciwie ks. abpa Cieplaka wobec tej mającej nastąpić

profanacji, bolszewicy odstąpili od tego pomysłu, ale trzy lata później

zrealizowali swój plan.

W czerwcu roku 1922 wtargnęła do kaplicy, przechowującej

szczątki św. Andrzeja Boboli, komisja bolszewicka, otworzyła trumnę,

zdarła szaty kapłańskie ze zwłok i wystawiła je na widok publiczny,

traktując je barbarzyńsko i sądząc zapewne, że ciało się przy tym

rozpadnie. Protokół spisany przez tę komisję jednak stwierdza,

że ciało zachowało się w sposób nadzwyczajny. Bolszewicy, chcąc szczątki męczennika usunąć spod czci publicznej, wywieźli je tegoż

roku do Moskwy i umieścili w muzeum medycznym.

Na prośbę papieża Piusa XI, w zamian za misję papieską dla

ratowania głodujących w Rosji, bolszewicy pozwolili przewieźć ciało

Andrzeja Boboli do Rzymu, ale nie przez Polskę, lecz przez Odessę,

Morze Czarne i Konstantynopol. Nienaruszone ciało przybyło do

Rzymu w uroczystość Wszystkich Świętych 1923 roku. Początkowo

zostało złożone w Watykanie, a od maja 1924 roku do 8 czerwca

1938 roku w kościele Il Gesu należącego do jezuitów.

Podczas II wojny światowej

Lud polski podawał różne zjawiania się św. Andrzeja w czasie

II wojny światowej. Trudno stwierdzić prawdziwość tych opowiadań.

Natomiast nie mamy powodu wątpić w prawdziwość opowiadania,

jakie podaje ks. Gallagher TJ, który przewiózł zwłoki św. Andrzeja

do Rzymu. Podaje on do wiadomości publicznej fakt niezwykłego

spotkania się pewnego oficera niemieckiego z naszym świętym

na ulicach Warszawy. Przytaczamy tę wiadomość za angielskim

tygodnikiem katolickim The Universe:

Oficer hitlerowski wszedł do budynku domu ojców jezuitów w Warszawie

i zażądał widzenia się z ojcami, wyjaśniając, że jakiś człowiek w ubraniu

jezuity zatrzymał go poprzednio w ciągu dnia na ulicy i powiedział mu,

że Polska będzie wolna. Oficer oświadczył, że uwagę tę uważał za buntow-

niczą, lecz nie chcąc robić sceny na ulicy, zdecydował się odłożyć wyjaśnienie

sprawy na później.

Oficer studiował twarze wszystkich jezuitów, a potem nagle wskazał

wiszący na ścianie obraz św. Andrzeja Boboli, wykrzykując, że to jest jezuita,

którego szuka. 42

Beatyfikacja,

kanonizacja

i triumfalny powrót

do Ojczyzny

Stolica Apostolska w 1755 roku uznała Andrzeja Bobolę męczen-

nikiem za wiarę, a 1853 roku papież Pius IX ogłosił go błogosła-

wionym.

Cudami, które stały się podstawą do ogłoszenia go świętym, było

uzdrowienie Idy Henryki Kopeckiej oraz s. Alojzy Dobrzyńskiej ze

Zgromadzenia Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej

Maryi Panny.

• Ida Kopecka od kilku lat cierpiała na osteomalację (rozmięk-

czenie kości). Leczono ją naświetleniami promieniami rentgenow-

skimi, które sięgały głęboko przez oponę brzuszną. Latem 1922 roku,

po trzech tygodniach terapii, stwierdzono u niej ciężkie poparzenia

promieniami i skierowano do specjalisty. Lekarz nie był w stanie

jej pomóc, przepisał jedynie maść i kazał ranę zabandażować. Jego

doświadczenie w tej sprawie dawało mu pewność, że dolegliwość

ta skończy się dla kobiety śmiercią. Z czasem rana się otworzyła

i zaczęła z niej sączyć się ciemna, cuchnąca ropa. Proces chorobowy

szybko się rozwijał, a rana powiększała. Podczas kolejnej wizyty

lekarz stwierdził, że stan kobiety jest ciężki. 43

Wobec tego p. Kopecka

udała się do kościoła. Spot-

kała tam jezuitę, który

polecił jej, by modliła się

do bł. Andrzeja Boboli.

Podarował jej relikwie mę-

czennika i obiecał następ-

nego dnia odprawić za

przyczyną błogosławione-

go Mszę św. z prośbą

o jej uzdrowienie. Chora

przyłożyła relikwie do ciała

obok rany, modląc się krótko

o łaskę zdrowia. Wieczorem

poczuła się znacznie lepiej,

a następnego dnia bóle

ustąpiły. Po ranie i ropie

nie było śladu. Kobieta udała się do kościoła, a potem do lekarza,

który nie dowierzał, że rana zupełnie się zagoiła. Specjalna komisja

uczonych uznała to uzdrowienie za cud.

• Siostra Alojza Dobrzyńska, przełożona rzymskiego klasztoru

Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej,

w październiku 1933 roku zachorowała na rakowate owrzodzenie

trzustki. Gdy choroba nasiliła się i siostra znalazła się w ciężkim

stanie, wówczas wspólnota sióstr zaczęła modlić się w jej intencji za

przyczyną bł. Andrzeja Boboli. W dniu 15 grudnia 1933 roku siostry

rozpoczęły nowennę w pokoju chorej, gdzie wystawiono ołtarzyk

z relikwiami bł. Andrzeja. Gdy skończyła się pierwsza nowenna,

siostry rozpoczęły drugą, podczas której lekarz badający chorą

stwierdził ze zdumieniem, że nastąpiła pewna poprawa. W dniu

29 grudnia siostra, która dotychczas mogła przyjmować tylko płyny,

Uroczystości kanonizacyjne bł. Andrzeja Boboli 44

poprosiła o zwyczajny posiłek na kolację. Z czasem gorączka ustąpiła,

a chora przykuta dotychczas do łóżka, mogła swobodnie chodzić po

domu i uczęszczać na Mszę św. W dniu 7 stycznia 1934 roku została

zbadana przez lekarzy, którzy nie znaleźli śladu choroby. Orzeczenie

to zostało znalazło potwierdzenie w badaniach klinicznych i radio-

logicznych. Profesorowie Filip Vercelli i Henryk Pomponi z uniwer-

sytetu rzymskiego stwierdzili, że w przypadku s. Alojzy dokonało

się cudowne uzdrowienie, którego nie da się wytłumaczyć siłami

przyrodzonymi.

Uroczystej kanonizacji bł. Andrzeja Boboli dokonał papież

Pius XI w dniu 17 kwietnia 1938 roku, w pierwszy dzień świąt

Wielkiej Nocy.

Powrót do Ojczyzny

Po kanonizacji Andrzeja Boboli w 1938 roku, decyzją ojca

świętego Piusa XI, doczesne szczątki świętego zostały w srebrnej

trumnie-relikwiarzu przewiezione do Polski, gdzie miały spocząć

w kościele ojców jezuitów w Warszawie. Ciało świętego przetrans-

portowano specjalnie przygotowanym do tego pociągiem w wagonie

przekształconym na kaplicę. Trasa przebiegała przez Jugosławię,

Węgry i Czechosłowację.

Triumfalny powrót do Ojczyzny rozpoczęło się powitaniem

na granicznej stacji w Zebrzydowicach, gdzie oprócz przedstawi-

cieli duchowieństwa i władz przybyły liczne pielgrzymki z wielu

śląskich miejscowości. Następnie ciało świętego zostało przewiezione

w pielgrzymce do kolejnych polskich miast. Najpierw do Czechowic,

następnie do Oświęcimia, Krakowa, Katowic, Poznania i Łodzi.

We wszystkich tych miejscach relikwie świętego były witane bardzo

uroczyście i z ogromnym entuzjazmem. Wzdłuż torów i na stacjach

kolejowych tłumy wiernych klękały i witały powracającego do

Ojczyzny świętego męczennika. Gdy trumna została przywieziona do

Warszawy, na placu Zamkowym odbyło się specjalne nabożeństwo, 45

po którym ciało świętego w procesji przeniesiono do katedry św. Jana

i wystawiono do publicznej czci. Ówczesny prezydent Polski, Ignacy

Mościcki, jako wotum wdzięczności złożył na trumnie swój Krzyż

Niepodległości. Po tych uroczystościach relikwie zostały ostatecznie

w uroczystej procesji przeniesione do kościoła ojców jezuitów przy

ulicy Rakowieckiej, gdzie miały czekać na wybudowanie sanktu-

arium poświęconego św. Andrzejowi.

Po wybuchu wojny w 1939 roku, trumna z relikwiami została

przeniesiona do kościoła Matki Bożej Łaskawej na Starym Mieście,

natomiast w czasie pożaru tego kościoła w 1944 roku umieszczono

ją w dominikańskim kościele św. Jacka. W dniu 7 lutego 1945 roku

trumna z relikwiami została ponownie przeniesiona do kościoła ojców

jezuitów przy ul. Rakowieckiej, gdzie spoczywa do dnia dzisiejszego.

Patron Polski

Oczywistą jest rzeczą, że opatrzność Boża dała w tych krytycznych

czasach tego największego męczennika za patrona, w pierwszym

rzędzie Polsce i Polakom. Przecież św. Andrzej Bobola stał się ofiarą za

swoją największą miłość ku Polsce. Jego miłość była największa, na jaką

człowiek zdobyć się może. Według słów Pana Jezusa: Większej nad tę miłość

nikt nie ma, żeby kto życie swe oddał za przyjaciół swoich (J 15, 13). Prześla-

dowanym, męczonym, grabionym, mordowanym Polakom poświęcił

Procesja z ciałem

św. Andrzeja Boboli

na ulicy jednego

z polskich miast swoją pracę, za nich oddał swoje życie. Ratowanie braci polskich od

utraty wiary oraz nawracanie na prawdziwa religię, przynagla go do

poświęcenia wszystkich swoich sił, zdrowia, a nawet życia.

Patron jest nie tylko po to dany, żeby się wstawiał za nami i pośred-

niczył nam u Boga, ale na to także, aby był wzorem do naśladowania.

Święty Andrzej Bobola wcielił w swoje życie najwyższy ideał

cnót obywatelskich i one największym blaskiem biją jak drogocenne

kamienie z jego aureoli. Na nim każdy Polak może i powinien się

wzorować, powinien kształcić swój charakter narodowy. Od niego

nauczymy się miłości Boga i Ojczyzny, poddawania się woli Bożej,

cierpliwości w pracy i dążeniu do wielkości Rzeczypospolitej. On jest

przykładem, jak każdy Polak kochający czynnie swoją Ojczyznę

nie powinien zawahać się ani na chwilę w oddaniu za nią, w razie

potrzeby, i swego życia.

Bóg przewidział męczeńskie koleje naszego narodu i na ten

właśnie męczeński czas dał nam św. Andrzeja. Świadczyło to o danej

nam przez Boga przestrodze, że czekały nas czasy, gdzie przykładu

i opieki tego największego z męczenników będziemy potrzebowali,

aby nie załamać się w kataklizmie i po bohatersku przetrwać. Trium-

falny powrót Polaka bohatera i męczennika do stolicy swej ukochanej

Ojczyzny był i jest dla nas najlepszym rokowaniem, że ten umęczony

naród katolicki w krótkim czasie zrzuci ze siebie pęta, powstanie

i zatriumfuje w wielkiej chwale.

Trumna z ciałem św. Andrzeja Boboli w kościele Il Gesu w Rzymie 47

Encyklika

Invictus Athletæ Christi

Czcigodnym Braciom, Patriarchom, Prymasom, Arcybiskupom,

Biskupom i innym Zwierzchnikom Diecezji żyjącym ze Stolicą

Apostolską w pokoju i jedności. PIUS PAPIEŻ XII przesyła pozdro-

wienie i błogosławieństwo Apostolskie.

Jest naszym gorącym pragnieniem, żeby wszyscy po całym świecie

uczestnicy chlubnego miana katolików, a zwłaszcza ci synowie

ukochanej przez nas polskiej ziemi, dla których Niezwyciężony Bohater

Chrystusowy, Andrzej Bobola jest chlubą i wspaniałym wzorem chrze-

ścijańskiego męstwa w trzechsetletnią rocznicę jego zgonu, pobożnym

sercem i umysłem rozważyli jego męczeństwo i jego świętość.

Nie chcemy więc pominąć tej pamiętnej chwili, która złotymi

zgłoskami zapisana jest w rocznikach Kościoła, żeby nie powiedzieć

czegoś o jego życiu i cnocie i żeby, tak Wam, Czcigodni Bracia, jak

wiernym waszej pasterskiej pieczy zwierzonym przez to okólne pismo

nie wskazać w nim przykładu, który by każdy wedle swojego stanu

i zawodu mógł obrać za przedmiot naśladowania. Wśród innych

chlubnych przymiotów przede wszystkim błyszczy w Andrzeju Boboli

cnota wiary, której moc, zasilana łaską Bożą, z biegiem lat tak w jego

duszy zakorzeniła się i rozrosła, że nadała życiu jego osobliwą cechę

i dodała mu odwagi do mężnego podjęcia męczeństwa.

Z okazji 300-letniej rocznicy śmierci św. Andrzeja Boboli dnia

16 maja 1957 papież Pius XII wydał encyklikę Invicti Athletæ Christi

(Niezwyciężony bohater Chrystusowy), wychwalającą cnoty tego wiel-

kiego męczennika.

Poniżej zamieszczamy fragment tego dokumentu, pomijając część

pierwszą, w której papież zwięźle przedstawił życie i działalność św. An-

drzeja Boboli. 48

W życiu jego całkiem osobliwie święci ta prawda, którą Apostoł

narodów ujął w słowa: Sprawiedliwy z wiary żyje (Żyd 10, 38). Cokolwiek

bowiem, czy to do wierzenia, czy do pełnienia uczynkiem podaje

katolicki Kościół, on całą siłą brał sobie do serca i jak najochotniej starał

się wykonać. Dlatego to od samego początku usiłował poskromić

i do ładu doprowadzić te nieporządne skłonności, które po smutnym

upadku pierwszego rodzica zwykły mącić naszą naturę i do złego ją

pociągać, a obok tego pracował nad tym z niesłabnącym nigdy zapałem,

żeby duszę swoją przyozdobić we wszystkie chrześcijańskie cnoty.

I

(…) Wśród niezliczonych prześladowań, z jakimi spotykała się

zawsze katolicka wiara, na szczególne wspomnienie zasługuje ten

gwałtowny a nieludzki ucisk prawdziwego Kościoła, jaki zapanował

koło połowy XVII wieku we wschodnich stronach kraju nawie-

dzonych najazdem kozackim. Cała wściekłość najeźdźców zwróciła

się głównie na katolików i ich pasterzy oraz na misyjnych pracow-

ników, tak dalece, że w całym kraju można było widzieć rozwalone

kościoły, popalone klasztory, ciała pomordowanych kapłanów

i wiernych, ogólną ruinę i rozbicie wszystkiego co święte. (…)

II

Uważaliśmy za wskazane krótko i treściwie przedstawić w tej

encyklice główne zarysy świętości Andrzeja Boboli, by wszystkie

po całym świecie dzieci Kościoła, nie tylko spoglądały na niego

z podziwem, ale z podobną wiernością starały się naśladować czystość

jego nauki katolickiej, niezłomną jego wiarę i to męstwo, z jakim aż

do męczeńskiego końca walczył o cześć i chwałę Chrystusową. Niech

wszyscy wedle waszych, Czcigodni Bracia, poleceń i wskazówek,

wśród tych zwłaszcza obchodów z trójwiekową rocznicą męczeństwa

związanych, rozważają głęboko wzniosie jego cnoty i budzą w sobie

poczucie obowiązku wstępowania w jego święte ślady. 49

Dziś, co jest dla Nas powodem wielkiego bólu, w niejednym kraju

wiara katolicka już to omdlewa i podupada, już to prawie zupełnie

wygasa. Nauka Ewangelii niemałej liczbie ludzi jest nieznana, u innych

zaś, co gorsza, spotyka się z zupełnym odrzuceniem, pod pozorem,

że jest całkowicie obca tym, którzy idąc z postępem czasu, urabiają

sobie przekonanie, że na ziemi bez Boga, tj. przez własny rozum

i przez własne siły, wszystko, czym żyją i przez co działają, posiąść

mogą, swoją mocą podbijając pod swoją wolę i władzę, dla pożytku

i rozwoju ludzkości, wszystkie pierwiastki i żywioły tej ziemi. Inni

znów do tego dążą, żeby z dusz ludzi prostych i nieuczonych, albo

też takich, którzy już dotknięci są zarazą błędów, wyrwać do ostatka

tę wiarą chrześcijańską, która dla rozmaitych biedaków jest w tym

śmiertelnym życiu jedyną pociechą i w tym celu zwodzą ich obiet-

nicami jakiegoś nadzwyczajnego szczęścia, które w tym ziemskim

wygnaniu jest dla nas zupełnie niedostępne. Dokądkolwiek bowiem

oczy obróci i dążyć zaczyna ludzka społeczność, jeżeli od Boga

odchodzi, nie tylko nie osiąga upragnionego spokoju i zgody, ale

wpada w taką rozterkę i niepokój, jak człowiek trawiony gorączką;

oddając się pogoni za bogactwem, za wygodnym i przyjemnym

życiem, które wyłącznie sobie ceni, chce pochwycić coś, co przed nią

ciągle ucieka i buduje na tym, co się zapada. Albowiem bez uznania

Najwyższego Boga i Jego świętego prawa nie może istnieć wśród

ludzi żaden ład ani żadne prawdziwe szczęście, brakuje bowiem

podstawy zarówno do prywatnego, jak i do należycie prowadzonego

społecznego życia. A ponadto, jak Wam dobrze wiadomo, Czcigodni

Bracia, tylko niebieskie wiekuiste, a nie znikome i przemijające dobra

tej ziemi, mogą duszy przynieść pełne nasycenie.

I dlatego też twierdzić nie można, co wielu zuchwale i lekkomyślnie

rozpowiada, że nauka chrześcijańska przygasza światło naturalnego

ludzkiego rozumu, kiedy przeciwnie dodaje mu blasku i siły, bo go

od pozorów prawdy odwraca, a kieruje na pole szerszych i wyższych

rozumień. Nie można więc mieć Boskiej ewangelii, tj. nauki Chrystu 50

sowej, którą Kościół katolicki z powołania i obowiązku swego

wykłada, za coś wstecznego i pokonanego dzisiejszym postępem, ale

za coś żywego i żywotnego, co samo jedno może wskazać ludziom

pewną i prostą drogę do sprawiedliwości, do prawdy i do wszelkiej

cnoty oraz zabezpieczyć ich spokój i zgodę wzajemną, dając ich

prawom i instytucjom społecznym silne i nienaruszalne podpory.

Kto to wszystko roztropnie rozważy, łatwo zda sobie sprawę, czemu

Andrzej Bobola chętnie i mężnie podjął tyle prac, tyle cierpień, żeby

wśród swoich ziomków zachować nienaruszoną wiarę, a obyczaje ich

na takie pokusy i niebezpieczeństwa narażone, od zgubnych podstępów

obronić i niezmordowanie według zasad chrześcijańskiej cnoty urobić.

Skoro zaś, jak powiedzieliśmy już, Czcigodni Bracia, wiara katolicka

i dzisiaj w wielu stronach wystawiona jest na poważne niebezpie-

czeństwa, należy ją wszelkimi siłami bronić, wykładać i szerzyć. W tej

wielkiej i tak doniosłej pracy powinni Wam być pomocą nie tylko słudzy

ołtarza, którzy to z obowiązku usilnie czynić mają, ale i świeccy katolicy,

na tyle szlachetni i ofiarni, żeby nie lękali się stanąć do pokojowej walki

o Bożą chwałę. Im zuchwalej ludzie nienawidzący Boga i nauki chrze-

ścijańskiej występują przeciw Chrystusowi i założonemu przezeń

Kościołowi, tym gorliwiej powinni nie tylko kapłan, ale wszyscy katolicy

i żywym słowem, i przez pisma rozrzucane wśród ludu, a najbardziej

przez świetlany przykład życia swego im się przeciwstawiać, zacho-

wując zawsze poszanowanie dla osób, ale stając mężnie w obronie

prawdy. A choćby w tej pracy spotkać ich miały różne przeciwności,

oraz utrata czasu i mienia, niech nigdy nie cofają się, chowając zawsze

w pamięci to słowo: mężne działanie i znoszenie cierpienia jest dziełem

tej cnoty chrześcijańskiej, której sam Bóg najwyższą zapłatę, tj. wiekuiste

szczęście obiecuje. A pamiętać trzeba, że w tej cnocie, jeśli rzeczywiście

chcemy ją coraz to bardziej ku doskonałości kierować, zawsze znajdzie

się odrobina męczeństwa. Nie tylko bowiem krwi rozlewem wydajemy

Bogu świadectwo naszej wiary, ale i mężnym a wytrwałym opieraniem

się pokusom oraz wielkoduszną ofiarą ze siebie i ze wszystkiego, co 51

mamy, złożoną Temu, który tu jest naszym Stwórcą i Odkupicielem,

a w niebie będzie kiedyś niekończącą się radością.

Niechże więc wszyscy jako we wzór wpatrują się w męstwo

świętego męczennika Andrzeja Boboli, niech nieugiętą jego wiarę

i sami zachowują, i na wszelki sposób bronią, niech tak naśladują jego

apostolską gorliwość, żeby starali się najusilniej, stosownie do swego

stanu Królestwo Chrystusowe na ziemi umacniać i we wszystkich

kierunkach rozszerzać.

Jeżeli zaś te ojcowskie Nasze zlecenia i pragnienia kierujemy do

wszystkich Pasterzy świętego Kościoła i do ich owczarni, najbardziej

zwraca się myśl nasza do tych, co w polskich stronach życie pędzą. Skoro

bowiem Andrzej Bobola z ich narodu wyszedł i ich ziemię nie tylko

blaskiem rozlicznych cnót, ale i krwią męczeńską uświetnił, jest on dla

nich wspaniałą ozdobą i chlubą. Niechże więc idąc za jego świetlanym

przykładem, nadal bronią ojczystej wiary przeciw wszystkim niebez-

pieczeństwom, niech usiłują obyczaje do norm chrześcijańskich dosto-

sować, niech to sobie mają mocnym przekonaniem za największą

chwałę, swojej Ojczyzny, jeżeli przez nieugięte naśladowanie nieza-

chwianej cnoty przodków to osiągną, żeby Polska zawsze wierna była

dalej „przedmurzem chrześcijaństwa”. Zdaje się bowiem wskazywać

historia, jako świadek czasów, światło prawdy i nauczycielka życia (Cic. De

Or. 2, 9, 36), że Bóg tę właśnie rolę narodowi polskiemu przeznaczył.

Niechże więc mężnym i stałym sercem usiłują tę rolę wypełnić, unikając

wrogich podstępów i zwalczając przy pomocy Bożej wszystkie przeciw-

ności i próby. Niech podnoszą oczy w górę ku tej nagrodzie, jaką Bóg

obiecuje tym wszystkim, co z zupełną wiernością, z ochotnym sercem,

z gorącą miłością żyją, działając i walcząc dla zachowania i rozszerzenia

na ziemi Bożego Królestwa pokoju.

Przy tej sposobności nie możemy sobie tego odmówić, żeby przez to

okólne pismo zwrócić się wprost do wszystkich, bardzo nam drogich

synów Polski, zwłaszcza do tych Zwierzchników diecezji, którzy dla

imienia Jezusa Chrystusa cierpienia i utrapienia ponieśli. Postępujcie nadal mężnie, ale z tą odwagą chrześcijańską, która idzie w parze

z roztropnością i z tą mądrością, która umie bystro patrzeć i przewi-

dywać. Wiarę katolicką i jedność zachowujcie. Wiara niech będzie przepa-

saniem bioder waszych (por. Iz 11, 5); niech ona głoszona będzie po całym

świecie (por. Rz 1, 8), niech wam będzie tym zwycięstwem, które zwycięża

świat (1 Jan 4, 4). A czyńcie to wszystko, patrząc na Jezusa, przodka i kończy-

ciela wiary, który mając przed sobą wesele, podjął krzyż, wzgardziwszy sromotą

isiedzi na prawicy Stolicy Bożej (Żyd 12, 2).

Tak postępując i to osiągniecie, żeby wszyscy święci, osobliwie

ci, co z waszego rodu wyszli, z tego wiekuistego szczęścia, jakim się

obecnie cieszą, wraz z Królową Polski, Bożą Rodzicielką Maryją, na

was i na ukochaną Ojczyznę waszą łaskawie spoglądali, by opiekować

się nią i jej bronić. Żeby się to szczęśliwie ziściło, pragniemy gorąco,

Czcigodni Bracia, byście wszyscy ze wszystkimi wiernymi całego

świata, zwłaszcza w czasie obchodu tej wiekowej rocznicy, gorące

do Boga zanosili prośby, by raczył łaskawie obfitsze dary i pociechy

osobliwie tym zsyłać, którzy w większych niebezpieczeństwach żyć

muszą i cięższych na drodze Bożej doznają trudności.

Przez te same jednomyślne prośby starajmy się i to u miłosierdzia

Bożego wybłagać, żeby wreszcie zapanował wśród wszystkich

narodów upragniony pokój i żeby święte prawa oraz zadania Kościoła,

które też prawdziwemu dobru ludzkiego społeczeństwa jak najbar-

dziej służą, znalazły u wszystkich należne uznanie i na prawnej drodze

wszędzie a szczęśliwie weszły w życie. By do tego wszystkiego jak

najrychlej doszło, z waszymi modłami łączymy nasze najgorętsze

prośby i udzielamy Wam, Czcigodni Bracia, oraz całemu chrześcijań-

skiemu ludowi, na zadatek łask Bożych i na znak życzliwości Ojcow-

skiej, płynącego z głębi serca Apostolskiego błogosławieństwa.

Dan w Rzymie, u św. Piotra, 16 maja — w rocznicę tego dnia,

wktórym przed trzema wiekami św. Andrzej Bobola palmę męczeństwa

otrzymał — w roku 1957, a Pontyfikatu Naszego dziewiętnastym.

PIUS PP. XII 53

Modlitwy

do św. Andrzeja Boboli

Litania

(do prywatnego odmawiania)

Kyrie eleison, Chryste eleison, Kyrie eleison.

Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.

Ojcze z nieba, Boże, zmiłuj się nad nami.

Synu, Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.

Duchu Święty, Boże, zmiłuj się nad nami.

Święta Trójco, jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.

Święta Maryjo, módl się za nami.

Święta Boża Rodzicielko, módl się za nami.

Święta Panno nad Pannami, módl się za nami.

Królowo Apostołów i męczenników, módl się za nami.

Święty Andrzeju Bobolo,

Święty Andrzeju, wierny Dobrego Pasterza naśladowco,

Święty Andrzeju, pobożny czcicielu niepokalanie poczętej Maryi Panny,

Święty Andrzeju, prawdziwy synu św. ojca Ignacego,

Święty Andrzeju, mężu Ducha Bożego pełny,

Święty Andrzeju, miłością do Boga i bliźniego pałający,

Święty Andrzeju, cichy i pokornego serca,

Święty Andrzeju, z Bogiem przez nieustanną modlitwę złączony,

Święty Andrzeju, wzorze doskonałości chrześcijańskiej,

Święty Andrzeju, apostole piński,

módl się za nami. 54

Święty Andrzeju, naczynie wybrane od Boga ku nawracaniu

odszczepieńców do jedności świętej wiary katolickiej,

Święty Andrzeju, dziatek i prostaczków ojcze i nauczycielu,

Święty Andrzeju, pogróżkami i katuszami w wierze niezachwiany,

Święty Andrzeju, wśród najokropniejszych mąk najcierpliwszy,

Święty Andrzeju, krwawa ofiaro w wyznaniu jedności wiary,

Święty Andrzeju, męczeńską palmą i apostolską koroną ozdobiony,

Święty Andrzeju, po zgonie wonią i nieskazitelnością ciała uwielbiony,

Święty Andrzeju, wielkimi cudami od Boga wsławiony,

Święty Andrzeju, chlubo narodu naszego,

Święty Andrzeju, ozdobo Towarzystwa Jezusowego,

Święty Andrzeju, miłośniku twojego ludu,

Święty Andrzeju, nowy nasz przed Bogiem opiekunie,

Abyśmy się wszyscy w jedności katolickiej wiary połączyli,

Abyśmy od tej jedynie zbawiennej wiary niczym i nigdy oderwać

się nie dozwolili,

Abyśmy każdego grzechu śmiertelnego unikali,

Abyśmy popełnione winy szczerze pokutą zgładzili,

Abyśmy nad zbawieniem duszy gorliwie pracowali,

Abyśmy Bogu wiernie służyli,

Abyśmy Najświętszą Maryję Pannę jako Matkę miłowali,

Abyśmy wszystkie przeciwności zbawiennie znosili,

Abyśmy Boga z tobą na wieki chwalili,

Święty Andrzeju Bobolo, męczenniku Boży,

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam Panie.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas Panie.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.

K: Módl się za nami, święty Andrzeju.

W: Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

módl się za nami 55

Módlmy się:

Boże, któryś dla wyznania prawdziwej wiary świętego Andrzeja

rozlicznymi mękami utrapionego uwieńczył męczeństwem, spraw,

prosimy, abyśmy w tej wierze niezachwiani, wszystkie przeciwności

znosili, niż szkodę na duszy naszej ponieśli. Przez Pana naszego, Jezusa

Chrystusa, który z Tobą, żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg

po wszystkie wieki wieków. Amen.

Modlitwa

o nawrócenie innowierców

Boże! Miłośniku pokoju, dawco jedności i zgody, w którego ręku

są serca ludzkie, przez zasługi św. Andrzeja, męczennika Twego,

pokornie Cię prosimy, abyś błądzących braci naszych duchem

jedności i zgody natchnąć raczył; abyśmy wszyscy świętym węzłem

wiary katolickiej połączeni, jednym sercem, w jednym Kościele Ciebie

wyznawali, a potem tej nagrody dostąpili, którą zgotowałeś tym, co

Cię: miłują. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Modlitwa

do św. Andrzeja Boboli

Wielki przed Bogiem obrońco wiary świętej i sławny męczenniku

w obronie prawdy, św. Andrzeju, racz z tą samą gorliwością wspierać

nas swymi modlitwami w niebie, z jaką pracowałeś dla zbawienia

dusz bratnich na ziemi.

Ty, który byłeś wzorem młodzieży w młodości swojej — uproś

skuteczną łaskę naszej młodzieży, by zawrócona z manowców i wiru

świata weszła na drogi ewangeliczne, drogi rozumu i prawdy.

Wstaw się skutecznie do Boga, o męczenniku święty, za społeczeń-

stwem katolickim, które tak bardzo odstępuje od zasad wiary świętej,

tej wiary, za którą tyle cierpień i śmierć poniosłeś. Uproś nam tę łaskę,

by społeczeństwo nasze okazało się prawdziwie katolickim w życiu

i w czynach. Wzbudź wśród nas wiernych naśladowców twoich, którzy by jak

ty odważnie i mężnie szli w ogień prześladowania i w wodę cierpień

za dusze ginące w błędach schizmy, by je oświecać i wskazywać im

drogę prawdy i zbawienia. Uproś nam, o święty kapłanie, żarliwych

i świątobliwych kapłanów, którzy by nie stawiali granic gorliwości

i poświęcenia się dla zbawienia dusz. Amen.

Nowenna

do św. Andrzeja Boboli

Święty Andrzeju Bobolo, któryś tak ukochał Pana naszego, Jezusa

Chrystusa, że od młodości, poświęciwszy się na Jego służbę, całko-

wicie oddałeś się zjednywaniu dlań dusz przykładem życia i słowem,

nie szczędząc żadnych trudów, aż wreszcie śmiercią męczeńską

zakończyłeś swój apostolski żywot wśród najsroższych katuszy,

błagamy cię przez twe zasługi u Boga i miłość, jaką ku Niemu pałałeś,

wyjednaj nam łaskę tak bardzo przez nas upragnioną, mianowicie…,

a przede wszystkim, abyśmy żyli i umierali w zjednoczeniu z Sercem

Jezusa i Najświętszej Maryi Panny Niepokalanej.

Ojcze nasz…, Zdrowaś Maryjo…, Chwała Ojcu…

Panno Najświętsza, którą św. Andrzej szczególniejszą czcią otaczał i kult

Twój szerzył jako kierownik Sodalicji Mariańskiej, wyjednaj przez jego

zasługi upragnioną łaskę…, abyśmy mogli, okazując taką miłość, jaką on ku

Tobie pałał, kochać i naśladować, jak on, Pana naszego Jezusa Chrystusa.

Ojcze nasz…, Zdrowaś Maryjo…, Chwała Ojcu…

Panie Jezu Chryste, któryś taką miłością zapalił serce św. Andrzeja,

że w jej dowód zniósł najsroższe katusze męczeństwa, udziel nam przez

jego zasługi i przez jego pośrednictwo łaskę, o którą Cię prosimy…

Spraw również, abyśmy w miłości ku Tobie, tak jak on nigdy nie

ustawali, lecz zawsze żyli dla większej chwały Bożej i zbawienia dusz.

Ojcze nasz…, Zdrowaś Maryjo…Chwała Ojcu

 

 

Źrodło:

Militia Immaculatae

www.militia-immaculatae.org