O wzywaniu Świętych
A. Tu się nasuwa wątpliwość, czy jest koniecznym uciekać się także do
pośrednictwa Świętych, aby otrzymać łaski Boże. Co do kwestii, czy jest
dozwolone i pożyteczne wzywać Świętych jako pośredników, aby nam przez
zasługi Jezusowe wyjednali to, czego my dla swych grzechów nie jesteśmy
godni otrzymać, to Kościół św. uczy, że tak;
albowiem Sobór Trydencki (1) tak
się wyraża: „Dobrą i pożyteczną rzeczą jest wzywać ich pokornie i uciekać się
do ich wstawiennictwa i pomocy, aby otrzymać od Boga łaski przez Syna Jego
Jezusa Chrystusa”. Bezbożny Kalwin potępiał wzywanie Świętych, ale zupełnie
niesłusznie. Jeśli bowiem dozwoloną jest i pożyteczną rzeczą wzywać na pomoc
Świętych żyjących i prosić ich, by nas wspierali Swymi modłami, jak to czynił
prorok Baruch, gdy mówił: „I za nas samych módlcie się do Pana, Boga
naszego” (1, 13); a św. Paweł: „Bracia, módlcie się za nas” (1 Tes. 5, 25); jeśli
zresztą sam Bóg chciał, by przyjaciele Joba, polecali się modlitwom tego męża i
przez jego zasługi wyjednywali sobie łaski: „Idźcie do sługi mego Joba… a Job,
sługa mój, niech się za was modli; oblicze jego przyjmę” (42, 8). Jeśli wolno –
powtarzam – polecać się żywym, czemu by nie było dozwolone wzywać
Świętych, którzy się w niebie bliżej Boga znajdują? Nie przynosi to wcale
żadnej ujmy czci Bogu należnej, lecz owszem podwaja ją; tak jak króla czci się
nie tylko w jego własnej osobie, lecz także w jego dworzanach. Stąd św.
Tomasz (2) utrzymuje, że dobrze jest uciekać się do pośrednictwa wielu
Świętych, „bo modlitwami wielu czasem się uzyska to, czego by nie wyjednała
modlitwa jednego”. Lecz może kto zarzuci: Po co prosić Świętych, aby się za
nas modlili, kiedy się oni i tak modlą za tych, którzy na to zasługują? Ten sam
św. Doktor (3) odpowiada, że niejeden nie zasługiwałby na to, by się Święci za
nim wstawiali, ale przez to, że się do Świętego ucieka, staje się godnym tego
wstawiennictwa.
B. Teologowie zastanawiają się też nad tym, czy korzystną jest rzeczą
polecać się duszom czyśćcowym. Niektórzy, opierając się na powadze św.
Tomasza (4) twierdzą, że dusze czyśćcowe nie mogą się za nas modlić. Pisze on
bowiem, że ponieważ te dusze oczyszczają się wśród mąk, znajdują się w stanie
niższym od nas, a przeto nie należą do tych, którzy się modlą, lecz raczej do
tych, za których trzeba się modlić. Lecz wielu innych Doktorów, jak św.
Bellarmin (5), Sylwiusz (6), kardynał Gotti (7) i inni utrzymują z bardzo wielkim
prawdopodobieństwem, iż należy pobożnie wierzyć, że Bóg im objawia nasze
modlitwy, aby się te święte dusze modliły za nas i by w ten sposób zachowywał
się ten piękny związek miłości, tj. byśmy się modlili za nie, a one za nas. I nie
sprzeciwia się temu (jak mówią Sylwiusz i Gotti), co pisze Doktor Anielski, że
dusze czyśćcowe nie należą do stanu modlących się; albowiem co innego jest
nie należeć do stanu modlących się, a co innego nie móc się modlić.
Prawdą
jest, że święte dusze nie należą do stanu modlących się, ponieważ – jak naucza
św. Tomasz – z tego powodu, że cierpią, są w niższym stanie od nas i raczej
potrzebują naszych modlitw; mimo to w takim stanie mogą się przecież za nas
modlić, ponieważ są przyjaciółkami Boga. Jeżeli jakiś ojciec, mimo że kocha
czule swego syna, aby go ukarać za jakieś przewinienie, trzymał go w
więzieniu, syn nie należy do tych, co mogą prosić za sobą. Ale czemu by nie
mógł wstawiać się za innymi? Czemu by nie mógł się spodziewać otrzymać to,
o co prosi? Wie przecież jak go ojciec miłuje!
Ponieważ Bóg bardzo kocha
dusze czyśćcowe i ponieważ są utwierdzone w łasce, nie ma żadnej przeszkody,
która by im nie dozwalała za nas się modlić. Kościół jednak nie zwykł ich
wzywać i prosić o przyczynę, ponieważ zazwyczaj nie znają naszych modlitw.
Lecz wierzy się pobożnie, – jak było powiedziane – że Pan im objawia nasze
prośby; a one wówczas, ponieważ pałają wielką miłością, nie zaniedbują na
pewno wstawiać się za nami. Św. Katarzyna Bolońska ilekroć potrzebowała
jakiej łaski, uciekała się do dusz czyśćcowych i natychmiast bywała
wysłuchana; mówiła nawet, że wiele łask, których nie otrzymała za przyczyną
Świętych, uzyskała przez dusze czyśćcowe.
C. Mamy obowiązek modlić się za dusze czyśćcowe.
Lecz tu sobie pozwolę odstąpić od tematu na korzyść tych świętych dusz.
Jeżeli chcemy, by nas wspomagały swymi modlitwami dobrze będzie, gdy i my
będziemy się starali wspierać je naszymi modlitwami i uczynkami.
Powiedziałem: dobrze będzie, lecz należałoby powiedzieć także, że to jest
jednym z obowiązków chrześcijańskich, ponieważ miłość domaga się, byśmy
ratowali bliźniego, kiedy potrzebuje koniecznie naszej pomocy a my możemy
mu jej udzielić bez wielkiej trudności. Otóż jasnym jest, że i dusze czyśćcowe
zaliczają się do naszych bliźnich. Chociaż bowiem nie ma ich już na tym
świecie, to przecież należą do społeczności świętych.
Dusze pobożnych
zmarłych – pisze św. Augustyn (8) – nie odłączają się od Kościoła. A jeszcze
wyraźniej i to odnośnie do naszego tematu zaznacza św. Tomasz, że miłość,
jaką winniśmy zmarłym w łasce Bożej, jest rozszerzeniem tej samej miłości,
należnej bliźnim żyjącym. I dlatego powinniśmy wedle możności naszej
wspierać święte dusze jako naszych bliźnich; a ponieważ znajdują się w
większej potrzebie niż inni bliźni, tym większy mamy z tego względu
obowiązek wspomagać je.
A w jakiej potrzebie znajdują się ci święci więźniowie! Pewnym jest, że
męki ich są niezmierne. Ogień, który je dręczy – mówi św. Augustyn (9) –
bardziej się daje we znaki, niż jakakolwiek udręka, jakiej by mógł doznać
człowiek w tym życiu. Tego samego zdania jest i św. Tomasz (10). Dodaje on, że
ogień czyśćcowy jest ten sam, co w piekle. Taka jest kaźń zmysłów; ale wiele
większą kaźnią jest pozbawienie oglądania Boga, jaką Pan doświadcza swe
święte oblubienice; nie tylko bowiem miłość przyrodzona, ale i nadprzyrodzona,
jaką pałają ku Bogu prze je z ogromną gwałtownością do połączenia się z ich
najwyższym dobrem. Widząc zaś, że winy ich powstrzymują je od tego, doznają
tak dotkliwej katuszy, że gdyby mogły umrzeć, skonałyby każdej chwili. Jak
twierdzi św. Jan Chryzostom, to pozbawienie oglądania Boga niezmiernie
więcej je dręczy, niż kaźń zmysłów. Stąd te święte oblubienice wolałyby
ponosić wszelkie inne cierpienia, niż na chwilę być pozbawionymi
upragnionego zjednoczenia z Bogiem. Dlatego Doktor Anielski (11) mówi, że
męki czyśćcowe przewyższają wszelkie cierpienia ziemskie.
A Dionizy Kartuz
(12) opowiada, że pewien zmarły, wskrzeszony za przyczyną św. Hieronima,
powiedział św. Cyrylowi Jerozolimskiemu, iż wielkie cierpienia ziemskie są
wytchnieniem i rozkoszą w porównaniu z najmniejszą męką czyśćcową. I dodał,
że gdyby jaki człowiek zakosztował tych mąk, wolałby raczej znosić wszystkie
katusze, jakich doznawali i będą jeszcze doznawać na ziemi ludzie aż do końca
świata, niż cierpieć choć jeden dzień najmniejszą mękę czyśćcową. Stąd
wspomniany św. Cyryl (13) pisze, że męki czyśćcowe pod względem dotkliwości
są te same, co w piekle; tylko tym się różnią, że nie są wieczne. Zatem męki
tych dusz są bardzo wielkie; z drugiej strony same nie mogą sobie pomóc; jak
bowiem mówi Job, znajdują się „w łańcuchach i związane są sznurami ubóstwa”
(36, 8). Już wprawdzie te święte królowe przeznaczone są do królestwa, lecz nie
mogą go objąć, dopóki nie nadejdzie kres ich oczyszczenia; i tak nie mogą sobie
dopomóc (przynajmniej dostatecznie, jeślibyśmy mieli przyjąć zdanie tych
teologów, którzy utrzymują, że dusze czyśćcowe mogą także swymi modłami
wyjednać sobie pewną ulgę) – i uwolnić się z tych więzów, które mają je
krępować, dopóki nie spłacą się zupełnie Boskiej sprawiedliwości; tak właśnie
powiedział z czyśćca jeden Cysters do zakrystiana swego klasztoru:
Wspomagajcie mię, proszę, modlitwami, bo sam nie mogę nic dla siebie
otrzymać. Zgadza się to z tym, co pisze św. Bonawentura: (14) Te dusze są tak
biedne, że nie mają czym się wypłacić!
Ponieważ zaś pewnym jest, i to nawet według nauki wiary, że możemy
przynieść ulgę tym świętym duszom naszymi modlitwami a zwłaszcza
pochwalonymi i używanymi przez Kościół, nie wiem jak może być bez winy
ten, który nie dba, by im dopomóc, przynajmniej swymi modlitwami. Jeśli nas
więc nie skłania obowiązek, to niech nas pobudzi radość, jakiej doznaje Pan
Jezus, gdy widzi, że staramy się wybawić Jego umiłowane oblubienice i
doprowadzić je do nieba. Niech nas zachęci wreszcie zaskarbienie sobie
wielkich zasług przez ten wielki akt miłości względem tych świętych dusz; one
zaś są niezmiernie wdzięczne i dobrze wiedzą, jakieśmy im wielkie
dobrodziejstwo wyświadczyli, przynosząc im ulgę w cierpieniach i wyjednując
im naszymi modlitwami przyspieszenie wejścia do chwały; kiedy więc się do
niej dostaną, nie przestaną się za nas modlić. A ponieważ Pan przyrzeka Swe
miłosierdzie okazującym miłosierdzie bliźnim: „Błogosławieni miłosierni,
albowiem oni miłosierdzia dostąpią” (Mt. 5, 7), słusznie może się spodziewać
swego zbawienia, kto się stara przyjść z pomocą tym świętym duszom tak
doświadczonym a tak drogim Bogu. Kiedy Jonatan wybawił Żydów
zwycięstwem, odniesionym nad nieprzyjaciółmi, ojciec jego Saul skazał go na
śmierć za to, że wbrew jego zakazowi, zjadł trochę miodu; lecz lud stanął przed
królem i rzekł: „A więc umrze Jonatan, który uczynił to wielkie wybawienie
Izraela?” (1 Król. 14, 45). Podobnie i my powinniśmy się spodziewać, że jeśli
kto z nas swymi modlitwami wybawi jaką duszę z czyśćca i wprowadzi do
nieba, ta dusza powie Bogu: Panie, nie dozwól, by miał zginąć ten, który mię
wybawił z mąk. A jak Saul darował życie Jonacie dla próśb ludu, tak nie
odmówi Bóg zbawienia temu wiernemu dla modlitw owej duszy, Swej
oblubienicy. Ponadto św. Augustyn mówi, że którzy więcej nieśli pomocy za
życia duszom czyśćcowym, kiedy po śmierci sami się znajdą w czyśćcu, za
łaską Bożą więcej doznają pomocy od innych. Zwracam uwagę, że jeśli chodzi o
praktykę, wielką przysługą dla dusz czyśćcowych jest wysłuchanie Mszy św. za
nie i polecanie ich podczas niej Bogu przez zasługi męki Pana Jezusa w
następujący sposób: Ojcze Przedwieczny, oddaję Ci tę ofiarę z Ciała i Krwi
Jezusa Chrystusa, w połączeniu z wszystkimi cierpieniami, jakich doznał za
życia i przy śmierci; i przez zasługi Jego męki polecam Ci dusze czyśćcowe, a
zwłaszcza itd. A jest także wielkim aktem miłości polecać w tym samym czasie
dusze wszystkich konających.
D. Czy konieczną jest rzeczą wzywać Świętych?
Co się tu powiedziało o duszach czyśćcowych odnośnie do tego
zagadnienia, czy one mogą się za nas modlić lub nie, i czy zatem warto się
polecać ich wstawiennictwu lub nie, nie tyczy się na pewno Świętych; jeśli
bowiem chodzi o Świętych to nie można wątpić, że jest niezmiernie pożyteczną
rzeczą uciekać się do ich przyczyny. Mówię tu o Świętych, kanonizowanych
przez Kościół a więc o tych, którzy się już cieszą oglądaniem Boga. Gdyby ktoś
mniemał, że Kościół w tej rzeczy jest omylny, nie mógłby się wymówić od
grzechu albo herezji, jak utrzymują św. Bonawentura, św. Bellarmin i inni, albo
przynajmniej od podejrzenia o herezję, jak twierdzą, Suarez, Azor, Gotti i inni.
Albowiem według nauki Doktora Anielskiego (15) w sprawach kanonizacji
Świętych kieruje papieżem nieomylne natchnienie Ducha Świętego.
Lecz wróćmy do postawionego wyżej pytania, czy także jesteśmy
obowiązani uciekać się do wstawiennictwa Świętych. Nie chcę się wdawać w
rozstrzyganie tego zagadnienia, lecz muszę wyłożyć tu naukę Doktora
Anielskiego. Otóż św. Tomasz na wielu miejscach, przytoczonych wyżej a
zwłaszcza w księdze Sentencyj (16) uważa najpierw za rzecz pewną, że każdy
obowiązany jest modlić się. Inaczej bowiem – jak twierdzi – nie można
otrzymać od Boga łask, potrzebnych do zbawienia, jak tylko przez modlitwę.
Następnie na innym miejscu tego samego dzieła (17) Święty stawia właśnie takie
pytanie: Czy mamy obowiązek modlić się do Świętych, aby się przyczyniali za
nami? I odpowiada w ten sposób (aby można dobrze poznać zdanie Świętego,
muszę przytoczyć cały jego tekst): Według Dionizego, taki jest Boski porządek
ustanowiony w stworzeniach, aby je przyprowadzały do Boga środki im
najbliższe. Zatem ponieważ Święci, którzy są w ojczyźnie, znajdują się najbliżej
Boga, porządek prawa Bożego domaga się tego, abyśmy, którzy, zostając w
ciele, pielgrzymujemy od Pana, wrócili do Niego za pośrednictwem Świętych; a
dzieje to się wówczas, gdy Dobroć Boża przez nich rozlewa Swą łaskę. A
ponieważ powrót nasz do Boga powinien odpowiadać zstąpieniu na nas
dobrodziejstw Jego, jak za pośrednictwem modlitw Świętych spływają na nas
łaski Boże, w ten sposób też i my do Boga powinniśmy wracać, abyśmy znowu za
przyczyną Świętych otrzymali Jego dobrodziejstwa. I dlatego to ustanawiamy
ich przyczyńcami naszymi do Boga i jakby pośrednikami, kiedy ich prosimy, aby
się za nas modlili. Należy zwrócić uwagę na te słowa: Porządek prawa Bożego
wymaga, a zwłaszcza należy sobie zapamiętać przedostatnie zdanie: Jak za
pośrednictwem modlitw Świętych spływają na nas łaski Boże, w ten sposób też i
my powinniśmy do Boga wracać, abyśmy znowu za przyczyną Świętych
otrzymali Jego dobrodziejstwa. Tak zatem, według św. Tomasza, porządek
prawa Bożego wymaga, byśmy śmiertelnicy zbawiali się za pośrednictwem
Świętych, otrzymując przez nich łaski, potrzebne do zbawienia. Doktor Anielski
stawia sobie następnie taki zarzut: Zdaje się zbyteczną rzeczą uciekać się do
Świętych, bo Bóg jest nieskończenie od nich miłosierniejszy i skłonniejszy do
wysłuchania nas. I tak na to odpowiada: Bóg tak rozporządził nie dlatego jakoby
Mu brakowało potęgi, lecz, ponieważ chciał zachować należyty porządek,
powszechnie ustanowiony, że działa za pomocą drugich przyczyn.
I opierając się na tej powadze św. Tomasza, kontynuator Tournelego (18)
pisze za Sylwiuszem, że chociaż do samego Boga trzeba się modlić jako do
sprawcy łask, niemniej przecież obowiązani jesteśmy uciekać się także do
pośrednictwa Świętych, aby zachować porządek, ustanowiony odnośnie do
naszego zbawienia przez Boga, mianowicie że niżsi mają się zbawiać, prosząc o
pomoc wyższych.