O Sakramencie Małżeństwa
Świat cały stworzywszy i raj ziemski
człowiekowi dawszy, rzekł też Pan Bóg:
Niedobrze być człowiekowi samemu: uczyńmy mu
pomoc jemu podobną. Przypuścił wtedy Pan Bóg
twardy sen na Adama: a gdy zasnął, wyjął jedno
żebro z niego. I zbudował Pan Bóg z żebra, które
wyjął z Adama, białogłowę, i przywiódł ją do Adama.
I rzekł Adam: To teraz kość z kości moich i ciało z
ciała mego: tę będą zwać mężatką, bo z męża wzięta
jest. Przeto opuści człowiek ojca swego i matkę, a
przyłączy się do żony swej i będą dwoje w jednym
ciele”. (Rdz 2, 18,21-24)
Bóg przeto od początku stworzenia, małżeństwo
ustanowił i onemu pobłogosławił: miłość
małżeńską nad wszelką miłość wywyższył, jedność w małżeństwie nakazał i one
nierozerwalnym uczynił. Co też Sam Chrystus Pan naucza, mówiąc:
Od początku
stworzenia, mężczyznę i niewiastę uczynił je Bóg. Dlategoż opuści człowiek ojca swego i matkę, a
przyłączy się do żony swej. I będą dwoje w jednym ciele. A tak już nie są dwoje, ale jedno ciało. Co
wtedy Bóg złączył, niech człowiek nie rozłącza” (Mk 10, 6-9).
Małżeństwo było przeto nierozerwalnym i świętym od początku; lecz jeszcze jest
świętszym od czasu, kiedy Chrystus Pan podniósł je do godności Sakramentu, nowymi
łaskami uposażył i wziął je za symbol połączenia się Swojego z Kościołem Swoim, jako
Paweł Święty o małżeństwie naucza, mówiąc:
Sakrament to wielki jest, a ja mówię w
Chrystusie i w Kościele (Ef 5, 32), to jest, iż jest znakiem świętym i pamiątką
Chrystusowego z Kościołem Świętym złączenia i zjednoczenia i Chrystusowej ku duszom
naszym miłości.
Dlatego też nie samą już tylko przyrodzoną miłość małżonkowie mieć winni; lecz nadto i
nade wszystko miłość nadprzyrodzoną, duchową i świętą, na wzór miłości, jaką Chrystus
Pan na zawsze poślubił Kościołowi swojemu; co też Apostoł Święty wyraża, mówiąc:
Mężowie miłujcie żony wasze jako i Chrystus umiłował Kościół i samego siebie wydał zań. Ale jako
Kościół poddany jest Chrystusowi, dodaje Apostoł: tak też żony swoim mężom we wszystkim.
Albowiem mąż jest głową żony jako Chrystus jest Głową Kościoła (Ef 5, 23-25).
Ten stosunek
miłości i podległości, ta miłość wzajemna, a święta, która małżeństwo nierozerwalnym
węzłem spajać i niespożytą pociechą napełniać ma, wśród tylu smutków i ciężkości tego
żywota, bez łaski Sakramentu podobną by nie była.
Węzeł małżeństwa jest nierozwiązalny; mogą być powody rozłączenia małżeństw do
czasu lub na zawsze, w czym potrzeba sądu Kościoła; lecz rozwiązać małżeństwa i 17
Kościół nie może: bo małżeństwo jest Sakramentem i oznacza złączenie Chrystusowe z
Kościołem; bo wyraźne są słowa Chrystusa mówiącego:
Co wtedy Bóg złączył, niech
człowiek nie rozłącza. Ktobykolwiek opuścił żonę swą, a pojąłby inną, cudzołóstwa się dopuszcza
przeciwko niej. A jeśliby zona opuściła męża swojego, a szłaby za drugiego, cudzołoży (Mk 10,
9.11-12).
Zaś Paweł Święty tak mówi:
A tym, którzy są w Małżeństwie, rozkazuję nie ja, ale Pan: iżby
żona od męża nie odchodziła. A mąż żony niech nie opuszcza (I. Kor. 7, 10-11).
Źródło: Nauka Św. Franciszka Salezego
Mąż niechaj żonie powinność oddaje, także też i żona mężowi (1 Kor. 7, 3).
Uczciwe (niech będzie) małżeństwo we wszystkim (Żyd. 13, 4).
Z chwilą zawarcia małżeństwa, zaczyna się wspólne małżonków pożycie, a cel tego
pożycia jest trojaki; najpierw: przymnożenie czcicieli Bogu, według tego, co rzekł Stwórca
do pierwszej małżeńskiej pary:
Rośnijcie i mnóżcie się (Rdz 1,28);
następnie: wzajemna
pomoc, udział we wszystkich korzyściach, jakie daje życie we dwoje, gdyż Pismo św.
wyraźnie nazywa niewiastę pomocą dla mężczyzny, (Rdz 2,28).
Wreszcie, gdy po grzechu
pierworodnym obudziły się w człowieku zmysłowe żądze, okazał się trzeci cel
małżeństwa: przyjście ludziom z pomocą w ich słabości i ten cel miał na myśli św. Paweł,
gdy pisał:
Lepiej jest w małżeństwo wstąpić, niżeli być palonym (żądzą nieczystą) (1 Kor. 7, 9).
Wszyscy, co wstępują w związki małżeńskie, wiedzą dobrze o tym trojakim celu
małżeństwa; tylko wielu samowolnie narusza porządek, przez Boga ustanowiony, i to, co
jest na pierwszym miejscu: otrzymanie potomstwa, – przenosi na ostatnie, a to co jest na
ostatnim: uśmierzenie ciała, – stawia na pierwszym; a przez takie naruszenie porządku
Bożego, życie wielu małżonków staje się nieuczciwym i grzesznym.
Dlatego za przedmiot dzisiejszej nauki obieram pierwszy, główny i istotny cel
małżeństwa, którym jest ojcostwo i macierzyństwo. Patrzmy najpierw, jaka jest dostojność
ojcostwa i macierzyństwa. Oto Bóg wzywa małżonków do tworzenia owego arcydzieła,
jakie kiedyś wyszło z rąk Jego własnych. Wyprowadzać ze krwi swoich i swoich kości
nową ludzką istotę, czy rozumiecie, co to znaczy?
Świat cywilizowany ma szczególną cześć dla artystów, czarujących swymi dziełami
pokolenia wszystkich czasów. Ich obrazy i posągi zajmują poczesne miejsce w muzeach.
Aby je stworzyć, aby przenieść na marmur lub płótno swe myśli, niemało musieli ci
malarze i rzeźbiarze zadawać sobie trudu; a gdy widzieli myśl swoją już
urzeczywistnioną, radość ich była wielka, dzielili się nią z przyjaciółmi, i uważali swe
trudy za okupione całkowicie. I mieli słuszność tak radować się! Ta ich radość była 18
dobrze zasłużoną nagrodą! Małżonkowie mają od Boga moc stworzenia dzieła bardziej
cudownego i trwałego. Te obrazy i posągi, które czynią imiona ich twórców
nieśmiertelnymi, są martwe, nieme. Teraz przemów! odezwał się Michał Anioł do swego
Mojżesza, lecz ten jego Mojżesz, choć był arcydziełem, nie przemówił; zdawał się żyć,
patrzeć, rozkazywać, ale to tylko był pozór.
Tymczasem, dziecię, ten posąg, z ciała i kości, który wychodzi z waszych, o rodzice!
twórczych mocy, ono jest waszym dziełem żywym; ono nie tylko urzeczywistnia pewną
myśl, ale jest dalszym odtworzeniem was samych; wy to w nim dalej żyjecie! Złożone z
obopólnej waszej miłości, z dwojga serc waszych, ono nosi w sobie wasz charakter, wasze
skłonności, wasze przyzwyczajenia, wasze przymioty i wady też, niestety! wasze.
Patrząc na nie, odczytujecie w jego oczach swoją duszę, a w rysach jego swoje widzicie.
O, nie zapominajcie o tym wielkim wpływie waszego życia na życie waszych dzieci; one
są waszymi spadkobiercami. Jeżeli dziedzictwo składa się z cnoty, pobożności, wiary,
dziecię duchowo bogatym będzie; jeżeli zaś złożyły się nań grzechy, obojętność religijna,
swobodne postępowanie, niemałe walki czekają takie dziecko, a gdyby zginęło ono na
wieki, ogromna część odpowiedzialności spadłaby na twórców jego życia; – nad tym
należy się poważnie zastanowić.
Jeżeli arcydzieła naszych artystów umieszczane są w ramy, będące ozdobą, która im
zaszczyt przynosi, to wasze dzieło, małżonkowie chrześcijańscy, przeznaczone jest do
środowiska, w którym wiekuistym ma błyszczeć blaskiem. Tu na ziemi dziecię winno
jaśnieć w społeczeństwie, w Kościele, cnotami swoimi; a kiedyś macie je ujrzeć
jaśniejącym w chwale Niebieskiego Ojca.
Oto zaszczyt, przygotowany dla waszego dzieła, jeżeli potraficie je ustrzec
nieuszkodzonym od złych duchów, które chciałyby je zbrukać i popsuć. O! ja wiem, że
mieć i wychować dziecko, – to nie przychodzi bez trudu, tak jak nie bez trudu przychodzi
artyście władać pędzlem lub dłutem. Michał Anioł dwa lata pracował, leżąc na wznak,
nad freskami Sykstyńskiej Kaplicy. Nie bójcie się trosk, niedostatku, cierpień! Bądźcie
zajęci pięknością i trwałością waszego dzieła.
Ono wyjdzie z waszych łez, z waszej krwi, ale z jaką radością będziecie później nań
spoglądać! Jaki zaszczyt, jaka pociecha, jaka chwała dla was, jeżeli dobrze zrozumiecie
waszą rolę ojca i matki!
O, jak dziwnym jest Bóg w dziełach Swoich! i w tych, które bezpośrednio wyprowadził, i
w tych, jakie tworzy za pośrednictwem Swych pomocników! Bo małżonkowie są tylko
pomocnikami Bożymi w daniu życia dziecięciu. Sami do tego nie wystarczają. Mogą oni
ukształtować ciało lub przynajmniej dostarczyć jego żywiołów, ale duszy stworzyć nie są
zdolni; a bez duszy, ożywiającej ciało, nie masz prawdziwego człowieka. Nie wiem –
mówiła do siedmiu swych synów heroiczna matka Machabeuszów, – nie wiem, jakoście się w
żywocie moim ukazali, bo nie jam… duszę wam darowała i żywot, i każdego członki nie jam sama
spoiła, ale Stworzyciel świata, który sprawił człowiekowi narodzenie i który wynalazł poczęcie
rzeczy (2 Mach. 7, 22-23). Bóg nie tylko zjednoczył niewiastę z mężem, by dać ojca
dziecku, ale musiał Sam zjednoczyć się z obojgiem, współdziałając w ich rodzicielskim
dziele jako główny czynnik. Jest to osłupiająca tajemnica i nie wiadomo, co tutaj bardziej
podziwiać: czy niesłychaną uległość zniżającego się Boga, czy niepojętą godność, do
której ten dobór podnosi rodziców.
Bo oto nędzne, może i grzeszne stworzenie, kiedy mu się podoba, wzrusza
Niezmiennego, wprawia w czyn wszechmoc, mądrość, dobroć i wszystkie doskonałości
Boże, sprzęga, że tak powiem, Boga do rydwanu swej woli, zniewala Go do działania; a
czyn, do którego Go wtedy zmusza, to akt najrdzenniej, najistotniej Boski, jaki Bóg może
uczynić, to akt twórczy, co wyłania coś z nicości.
I cóż takiego Bóg tworzy wówczas? Nie utwór jakiś materialny, choćby najdoskonalszy,
nie jakieś ciało niebieskie, jak te co błyszczą na firmamencie, ale stworzenie
najznamienitsze, substancję najwznioślejszą, wobec której wszechświat materialny
przedstawia wartość garści prochu; duszę – mówię – duchową, rozumną, miłującą,
wolną, czynną, nieśmiertelną; duszę utworzoną na obraz Swego Twórcy, zdolną Go
poznać, miłować, i przeznaczoną do posiadania Go wieczyście przez jasnowidzenie Jego
istoty i używanie Boskich Jego radości.
Dzień, w którym wy, rodzice, mogliście powiedzieć: ja jestem ojcem, ja jestem matką, to
uroczysta data tego niewysłowionego cudu.
W owym dniu Bóg stworzył duszę ze
względu na was, stworzył ją dla was. Bez waszego współdziałania, bez waszej woli, ta
dusza, co nie pochodzi od was, ta dusza – tchnienie Boże, na wieki pozostałaby w
nicestwie, z którego, dzięki wam, Bóg ją wywołał. Dziecko więc pochodzi wspólnie od
Boga i od was; kiedy wy działaliście po ludzku, Bóg działał bosko; wasz owoc pochodzi i
z ziemi, i z nieba, od stworzenia i od Stwórcy.
Z tego widzicie, że ojcostwo i macierzyństwo jest udziałem rzeczywistym, czynnym,
głębokim nikłego stworzenia w płodności Bożej! Akt twórczy w rodzinie to czyn
zdumiewającej potęgi, niby przedłużenie potęgi Stwórcy! Obniżać tedy ten akt i podlić go
sromotnie namiętnościami jest to bezcześcić jeden z najchwalebniejszych swych
przymiotów; dlatego mówił Archanioł Rafael do młodego Tobiasza: Weźmiesz pannę z
bojaźnią Pańską, więcej chęcią dziatek, niźli lubością zajęty, żebyś w nasieniu… błogosławieństwa
w synach dostąpił (Tob. 6, 22).
Oby wszyscy rodzice rozumieli dostojność i zaszczyt, jakim Bóg ich opromienia,
wyposażając ich władzą twórczą, władzą wywołania do życia jestestw, które bez nich w
wiekuistej pozostawałyby nicości; oby cenili sobie, jak należy, ten zaszczyt chwalebnego
wzbudzenia w innych siebie samych, przeżycia siebie w swej rodzinie, przygotowania
sobie w potomstwie jakby utrwalenia siebie na ziemi!
Mieć więc w małżeństwie dzieci, i mieć tyle dzieci, ile Opatrzność ześle: jest to prawo
naturalne. Tymczasem, o zgrozo! wielu z tych nawet, co się zaliczają do wierzących
chrześcijan, występuje do otwartej walki z tym prawem natury! Mam tu najpierw na
myśli te okrutne matki, które nie chcą dopuścić, aby ich dzieciątko ujrzeć mogło światło
dzienne, i dlatego uciekają się do różnych sposobów, aby zawczasu je w sobie uśmiercić.
Straszna to zbrodnia – bo to zbrodnia zabójstwa człowieka!
Niestety! Nie każda matka chce w tym taką zbrodnię upatrywać. Niejedna nawet
tłumaczy swoje grzeszne postępowanie, mówiąc: wszak to było zrobione dopiero w
pierwszych miesiącach. O! co za smutne zaślepienie. Wszak dziecię kształtuje się i rośnie od
samej chwili poczęcia, a więc od poczęcia, już ono żyje, a żyje dlatego, że ma duszę; jakaż
więc różnica: czy zabić dziecko 12-to miesięczne, czy 3-miesięczne?
W jednym i drugim wypadku będzie to zabicie człowieka! A nawet powiem, że pod
pewnym względem przedwczesne uśmiercenie dziecka jest jeszcze większą zbrodnią, bo
się wówczas je pozbawia największej łaski: Chrztu Św. Nie zapominajmy o tym, że,
chociaż Bóg tworzy duszę dziecięcia czystą i piękną, lecz ta dusza przez łączenie się z
ciałem grzesznym, zepsutym, i sama się kala; następuje to w chwili poczęcia, a więc w
chwili stworzenia duszy; i odtąd dziecię zostaje w grzechu pierworodnym tak długo, jak
długo nie zostanie obmyte wodą Chrztu świętego; jakąż więc straszną krzywdę wyrządza
swemu dziecku taka matka, która, nie tylko pozbawia go życia naturalnego, lecz jeszcze
nie dopuszcza, aby ono mogło otrzymać życie łaski, z którym się wiąże po śmierci
wiekuiste Boga oglądanie!
O! nie daj Boże, aby która z was mogła się stać kiedykolwiek winną zbrodni podobnej! A
wiedzcie, że Bóg już tu na ziemi karze za to surowo, bo nieraz takie grzeszne matki
pozbawia nie tylko zdrowia, lecz nawet i życia. Ale jest jeszcze inny rodzaj walki, bardziej
tajemny i wyrafinowany, przeciw ojcostwu i macierzyństwu, to uciekanie się do różnych
środków, aby zapobiec samemu poczęciu dziecka; bo niemało jest takich, którzy chcą z
życia małżeńskiego wyciągać największą dozę rozkoszy, a zarazem pominąć ten wyższy
cel, jakim jest potomstwo.
I jeszcze takim się zdaje, że działając w ten sposób, są prawdziwie roztropnymi!
Zaślepieni! nie widzą całej hańby swego egoistycznego wyuzdania! Gdy Onan żyd
odważył się na coś podobnego, Bóg skarał go natychmiast śmiercią nagłą, dlatego, że –
jak mówi Pismo św., – czynił on rzecz obrzydliwą (1 Mojż. 38, 10). A więc obrzydliwością
jest wszelka przezorna technika w małżeńskim życiu!
Hołdowanie jej nie tylko obniża godność i chwałę człowieka, płynącą z jego upodobnienia
do Boga – Twórcy, ale wiedzie go do zwyrodnienia i spycha niżej istot bezrozumnych! Bo
przecież człowiek powinien swe popędy zmysłowe podporządkowywać całości swego
życia i poddawać je celom duchowym; tymczasem jest to dziś pewnikiem, że przez
zapobiegające poczęciu praktyki, zmysłowa niewola człowieka niepomiernie wzrasta, i to
tym groźniej, że, o ile wskutek nich zwiększa się pociąg do wprost zmysłowej rozkoszy, o
tyle się zmniejsza uszlachetniający wpływ młodego potomstwa i obowiązków jego
wychowania.
Wraz z osłabieniem duchowej strony człowieka, cierpi na tym całe jego życie moralne, a
nawet odbija się to ujemnie i na życiu jego fizycznym, nie od razu wprawdzie, ale powoli.
Pismo św. mówi, iż synami obrzydliwości stawają się synowie grzeszników (Ekkl. 41, 8); więc
całej rodzinie wyrządza się krzywda przez występek rodziców, którzy bezczeszczą swe
życie małżeńskie.
Dzieci, które z rozmysłu pozbawione są liczniejszego rodzeństwa, najczęściej wyrastają
na próżnych samolubów; fizycznie i umysłowo słabych. Wreszcie, kraj cały ponosi
ogromną szkodę przez uchylających się od potomstwa małżonków. Wszyscy politycy i
statyści, których niepokoi los ludów, czujne zwracają oko na spisy rodzin, z których
naród się składa. Im rodziny są liczniejsze, tym więcej jest prawdziwego bogactwa w
jakimś narodzie, bo ze wszystkich bogactw najpierwszym jest życie; toteż panowanie na
ziemi należy do licznych rodzin. Każdy zaś naród, w którym życie wyczerpuje się w
podłych rachunkach, które ograniczają płodność, szybko stacza się do zguby.
Grzechem tedy ciężkim jest ograniczać swe ojcostwo i macierzyństwo, przez uleganie
płonnym obawom lub pogardy godnym wyrachowaniom i mówić życiu: Aż poty
przyjdziesz, a dalej nie postąpisz (Job. 38, 11). Jest to nic innego jak walka z Bogiem, za którą
w ślad i kara iść musi. W wyjątkowo tylko ciężkich warunkach wolno prosić Boga o
pozwolenie zachowania pewnej roztropności w wypełnianiu Jego prawa; ale to
pozwolenie należy wówczas płacić hojną ofiarą z rozkoszy; tylko dla takich małżonków,
którzy, uchylając się od ojcostwa i macierzyństwa, jednocześnie żyliby w zupełnej
czystości, Bóg mógłby być pobłażliwym i przychylić się do ich zamiarów. Prawda!
Szlachetna i potężna władza płodności ciężkim niekiedy staje się krzyżem; na matkę
wkłada nieustanne umęczenia w wykonywaniu matczynych powinności; od ojca żąda
wyczerpywania się w pracy w celu zaopatrzenia swej rodziny, ale w boleściach tych tkwi
tak warunek uszczęśliwienia kraju, jak warunek własnego uświęcenia i zbawienia! Kto
ma wiarę w Bożą Opatrzność i w niej pokłada swą ufność, ten się nie obawia licznego
potomstwa, a w spełnianiu swej rodzicielskiej powinności znajduje radość prawdziwą!
Drodzy moi! Jesteście wystawieni na wiele pokus. Świat spoganiony, zepsuty, który o
innym świecie nie myśli i wiedzieć nawet nie chce, – zarzuca was stekiem fałszywych
pojęć, schlebia buntującym się zmysłom i niskim instynktom, a gdy widzi rodzinę jaką
zacną, liczną, ściga ją nawet szyderstwem.
Żebyście więc mogli w życiu małżeńskim spełniać swą powinność zgodnie z prawem od
Boga ustanowionym, na to musicie posiadać w sobie wiele ducha zaparcia i ofiary,
musicie być przejęci do głębi poczuciem obowiązku, a to znaleźć możecie tylko w religii
Chrystusowej, jeżeli ją szczerze będziecie praktykowali. Niech wam zawsze brzmią w
uszach te słowa Zbawiciela: Cóż pomoże człowiekowi, jeśliby wszystek świat zyskał, a na duszy
swojej szkodę podjął? (Mt. 16, 26). Szukajcie tedy naprzód Królestwa Bożego i sprawiedliwości
Jego, a to wszystko będzie wam przydane (Mt. 6, 33). Którzy sieją ze łzami, będą żąć z radością
(Ps. 125, 5). Amen.
Źródło: Ks. Kazimierz Naskręcki, Warszawa 1936
Rachunek sumienia małżonków:
Czy kocham szczerze żonę (męża)?
Czy dbam o to, by nam było nawzajem dobrze?
Czy rozumiemy się wzajemnie, starając się czasem wstawić w położenie drugiego?
Czy troszczymy się wzajemnie o swoje upodobania, pragnienia, zdrowie?
Czy rozmawiamy ze sobą dostatecznie, tak by między nami nie było nieporozumień?
Czy nie zaniedbujemy się nawzajem z powodu naszych dzieci, pracy lub zajęć?
Czy pomagaliśmy sobie nawzajem do dobrego i czy łączy nas wspólnota duchowa?
Czyśmy się wspólnie modlili?
Czyśmy się wzajemnie wspomagali w pracy?
Czy ukrywaliśmy przed sobą jakieś ważne sprawy?
Czy wracaliśmy się zanadto w sprawy drugiego?
Czy byliśmy sobie nawzajem usłużni?
Czy byliśmy samolubni?
Czy utrudniliśmy sobie życie przez zły humor, kaprysy, gniewy i niecierpliwość?
Czy które z nas nie wydawało za dużo pieniędzy na swoje osobiste przyjemności? (Czy
dbałam o siebie, by podobać się swojemu mężowi?)
Czy rozjątrzaliśmy niezgodę opowiadając innym o tym, co nas dzieli?
Czy dochowałem wierności małżeńskiej?
Czy popełniłem cudzołóstwo pragnieniem lub uczynkiem?
Czy były chęci przypodobania się komu innemu?
Czy w zbliżeniu małżeńskim było tylko szukanie własnej przyjemności lub brak
delikatności?
Czy unikałem potomstwa?
Czy domagałem się poronienia lub ułatwiłem je?
Czy jestem w dobrych stosunkach z rodzina mojej żony (mojego męża)?
Czy dzieliliśmy wzajemnie przywiązanie i oddanie się dla swoich bliskich?
Czy nie zajmowaliśmy się wyłącznie sobą z wykluczeniem innych?
Czy nasz dom jest gościnny, otwarty dla drugich?
Czy jest on wzorem i przykładem życia chrześcijańskiego?
Źródło: Mszał Rzymski 1963 (Imprimatur: biskup Karol Wojtyła)