Modlitwa powinna być pokorna
Bóg z upodobaniem spogląda na modlitwy swych sług, ale sług
pokornych: Wejrzał na modlitwę niskich (Ps. 101, 18). Inaczej nie zważa na nie,
ale je odtrąca: Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym łaskę daje (Jak. 4, 6).
Bóg nie słyszy modlitw dusz zarozumiałych, ufnych w swe siły i dlatego
pozostawia je w nędzy; a w takim stanie, pozbawione łaski Bożej, na pewno się
potępią. Opłakiwał to Dawid: Wpierw niźlim był uniżony, jam wykroczył (Ps.
118, 67). Zgrzeszyłem, powiada, bom nie był pokorny. To samo przydarzyło się
św. Piotrowi. Chociaż go Pan Jezus przestrzegł, że w ową noc wszyscy
uczniowie Go opuszczą: Wszyscy wy zgorszenie weźmiecie ze mnie tej nocy (Mt.
26, 31), on mimo to, zamiast uznać swą słabość i prosić Pana o łaskę wierności,
zanadto zaufał swym siłom i zawołał: Chociażby się wszyscy z Ciebie zgorszyli,
ja się nigdy nie zgorszę (Tamże, w. 33). I chociaż Boski Zbawiciel na nowo i to
w sposób szczegółowy przepowiedział mu, że właśnie on sam się Go trzykroć
zaprze tej nocy zanim kogut zapieje, on mimo to, ufając sobie, przechwalał się:
Chociażby mi przyszło i umrzeć z Tobą, nie zaprę się Ciebie (35). I co się stało?
Zaledwie nieszczęsny wszedł do pałacu arcykapłańskiego i ledwie mu
zarzucono, że jest uczniem Pana Jezusa, zaparł się Mistrza trzy razy i to pod
przysięgą, oświadczając, że Go nigdy nie znał: A po wtóre zaprzał się z
przysięgą: iż nie znam człowieka (72). Gdyby Piotr się upokorzył i prosił Pana o
stałość, nie byłby się Go zaparł.
Powinniśmy wszyscy mieć to przeświadczenie, że znajdujemy się niejako
na szczycie góry, zawieszeni nad przepaścią wszystkich grzechów na nitce łaski
Bożej; gdy się ta nić zerwie, runiemy niezawodnie w tę przepaść i dopuścimy
się najokropniejszych zbrodni: Gdyby Pan nie był mnie wspomógł, o mało co
byłaby dusza zamieszkała w piekle (Ps. 93, 17). Gdyby mię Bóg nie wspomógł,
wpadłbym w tysiączne grzechy i teraz byłbym już w piekle; tak mówił Psalmista
i tak powinien mówić każdy z nas. To miał na myśli także św. Franciszek z
Asyżu, kiedy twierdził, że jest najgorszym grzesznikiem na całym świecie. Ależ,
ojcze mój, – rzekł do niego współbrat – to nieprawda; na pewno jest na świecie
wielu gorszych od ciebie. A Święty odparł: Aż nadto pewnym jest, co mówię;
gdyby bowiem Bóg nie trzymał mię za ręce, dopuściłbym się wszystkich
grzechów.
Wiara święta naucza, że bez pomocy łaski nie możemy spełnić żadnego
dobrego uczynku, ani nawet pomyśleć nic dobrego. Potwierdza to i św.
Augustyn (1). Jak oko nie może widzieć bez światła – mawiał on – tak i człowiek
nie może uczynić nic dobrego bez łaski (2). Powiedział to zresztą jeszcze przed
nim Apostoł: Nie iżbyśmy byli dostateczni sami z siebie, co myśleć, jako sami z
siebie, ale dostateczność nasza z Boga jest (2 Kor. 3, 5). A przed Apostołem
mówił podobnie Dawid: Jeśli Pan nie zbuduje domu, próżno pracują budujący
go (Ps. 126, 1). Na próżno człowiek usiłuje się uświęcić, jeśli Bóg do tego dzieła
nie dokłada ręki. Jeśli Pan nie będzie strzegł miasta, próżno czuwa, który go
strzeże (Tamże). Jeśli Bóg nie chroni duszy od grzechów, na próżno będzie się
starała uchronić swymi siłami. Dlatego tenże św. Prorok oświadczał: Albowiem
nie w łuku moim położę nadzieję (Ps. 43, 7). Nie chcę ufać swej zbroi, lecz tylko
Bogu, który mię może zbawić.
Jeśli więc kto spełnił jaki dobry uczynek a nie upadł w większe grzechy
od tych, które już popełnił, niech mówi ze św. Pawłem: Z łaski Bożej jestem tym,
czym jestem (1 Kor. 15, 10). I dla tej samej przyczyny nie powinien przestawać
drżeć i obawiać się, czy nie upadnie w jakiej okazji: Przeto kto mniema, żeby
stał, niech patrzy, aby nie upadł (1 Kor. 10, 12). Tymi słowami chce nas
Apostoł przestrzec, że kto jest pewny, iż nie upadnie, znajduje się w wielkim
niebezpieczeństwie. I podaje na innym miejscu taką przyczynę: Albowiem jeśli
kto mniema że jest czymś, gdy jest niczym, sam siebie oszukuje (Gal. 6, 3). Stąd
trafnie pisze św. Augustyn: Wielu dlatego nie jest mocnymi, bo myślą, że mają
siły; ten tylko będzie mocny, kto się będzie uważał za słabego (3). Kto twierdzi,
że się nie boi, dowodzi, że ufa sobie samemu i swym postanowieniom; ale ta
zgubna ufność oszukuje go, bo ufając swym siłom, przestaje się bać, a jeśli się
nie boi, zaniedbuje polecać się Bogu, i wówczas na pewno upadnie. I niech się
każdy strzeże dziwić się z pewną chełpliwością grzechom innych; raczej
powinien się uważać za gorszego od innych i mówić: Panie, gdybyś mię nie
wspomógł, jeszcze bym gorzej postąpił. Inaczej bowiem Bóg dopuści, że za karę
za taką pychę, upadnie w większe i obrzydliwsze grzechy. Stąd Apostoł
napomina nas, abyśmy się starali o wieczne zbawienie; ale jak? Z bojaźnią
zawsze i ze drżeniem: Z bojaźnią i ze drżeniem zbawienie wasze sprawujcie (Fil.
2, 12). Tak, bo kto bardzo się boi upadku, nie ufa swym siłom; wskutek tego
pokłada ufność swą w Bogu i do Niego będzie się uciekał w
niebezpieczeństwach; a Bóg przyjdzie mu na pomoc. W ten sposób zwycięży
pokusy i zbawi się. Św. Filip Neri, szedł raz ulicami Rzymu i powtarzał:
rozpaczam; pewien zakonnik zganił go za to, ale Święty odparł: Ojcze mój,
rozpaczam o sobie, lecz ufam Bogu. Jeżeli chcemy się zbawić, powinniśmy
czynić i my podobnie; powinniśmy zawsze rozpaczać o swych siłach; a wtedy
naśladować będziemy św. Filipa, który zaledwo się rano obudził, wołał do
Boga: Panie, trzymaj dziś Swą rękę nad Filipem, bo inaczej Filip Cię zdradzi.
Wyprowadzimy stąd wniosek – mówi św. Augustyn (4), – że cała wiedza
chrześcijanina polega na poznaniu, iż jest niczym i nic nie potrafi. Wtedy
bowiem tylko nie przestanie wyjednywać sobie u Boga modlitwą tej siły, jakiej
nie posiada, a jakiej mu potrzeba, aby się mógł oprzeć pokusom i czynić dobrze;
i dokona wszystkiego z pomocą tego Pana, który nie umie odmówić niczego,
proszącym Go w pokorze: Modlitwa korzącego się przeniknie obłoki; a nie
odejdzie aż Najwyższy wejrzy (Ekli. 35, 21). Modlitwa pokornej duszy przenika
niebiosa, staje przed tronem Bożym i nie odchodzi z próżnymi rękami, bo Bóg
na nią spogląda i wysłuchuje jej, chociażby ta dusza była obciążona nie
wiedzieć jak licznymi grzechami; Bóg bowiem nie umie wzgardzić sercem
uniżającym się: Sercem skruszonym i uniżonym, Boże, nie wzgardzisz (Ps. 50,
19). Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym łaskę daje (Jak. 4, 6). O ile Bóg
jest surowy dla pysznych i opiera się ich prośbom, o tyle łaskawy i hojny jest
względem pokornych. Oznajmił to raz Pan Jezus św. Katarzynie ze Sieny:
Wiedz, córko, że kto nie ustaje prosić mię pokornie o łaski, nabędzie wszystkich
cnót.
Dobrze będzie tu przytoczyć piękną przestrogę, odnoszącą się do dusz,
pragnących się uświęcić. Podaje ją pobożny biskup Palafox w objaśnieniu do
listu św. Teresy. List ten adresowany jest do spowiednika i Święta zdaje w nim
sprawę ze wszystkich stopni modlitwy nadprzyrodzonej, jakimi ją Pan
wzbogacił. Otóż wspomniany biskup zauważa, że te wszystkie nadprzyrodzone
łaski, jakimi Bóg raczył obdarzyć św. Teresę i innych Świętych, nie są
konieczne do uświęcenia się; wiele bowiem dusz i bez tych łask doszło do
świętości; i przeciwnie, wiele chociaż je posiadało, poszło na potępienie. I
dlatego – dodaje – zbytecznym, a nawet zuchwalstwem byłoby pragnąć albo
szukać takich łask nadzwyczajnych, bo przedziwną i jedyną drogą do świętości
jest ćwiczyć się w cnotach i w miłości Boga, a do tego dochodzi się za pomocą
modlitwy i przez współpracowanie z światłem i łaską Bożą. Bóg przecież
niczego tak nie pragnie jak tego, byśmy się uświęcili: Ta jest wola Boża,
uświęcenie wasze (1 Tes. 4, 3).
Stąd ów pisarz, mówiąc o stopniach modlitwy nadprzyrodzonej, o której
pisała Święta, a mianowicie o modlitwie spokoju, uśpienia i zawieszenia władz,
zjednoczenia, ekstazy, zachwytu, uniesienia i pędu ducha, i ranie miłości, dodaje
kilka mądrych uwag. Co się tyczy modlitwy spokoju, pisze, że powinniśmy
pragnąć i prosić Boga, by nas uwolnił od przywiązania i pragnienia dóbr
doczesnych; one bowiem nie dają pokoju, lecz pociągają za sobą niepokój i
utrapienie ducha. Marność nad marnościami – nazywa je słusznie Salomon – i
utrapienie ducha (Ekl. 1, 2. 14). Serce ludzkie nigdy nie znajdzie prawdziwego
pokoju, jeśli się nie opróżni z wszystkiego, co nie jest Bogiem, aby całe miejsce
zostawić Jego świętej miłości, aby ona wyłącznie w nim panowała. Tego jednak
dusza sama nie może dokonać; musi sobie tę łaskę wyjednać usilnymi
modlitwami. by je uśpił dla wszystkiego, co ziemskie i by czujne były jedynie na rozważanie
dobroci Bożej, by się ubiegały o miłość Bożą i o dobra wieczne.
W odniesieniu do zjednoczenia władz, prośmy o tę łaskę, byśmy nie
myśleli, nie szukali i nie pragnęli jak tylko tego, czego Bóg pragnie, bo cała
świętość i doskonałość miłości polega na zjednoczeniu woli naszej z Wolą
Bożą.
Co się tyczy ekstaz i zachwytów, prośmy Boga, aby nas oderwał od
nieporządnej miłości własnej i stworzeń i by nas zupełnie pociągnął do Siebie.
Co się tyczy uniesienia ducha, prośmy, by nam dał łaskę oderwania się od
świata i byśmy podobnie jak jaskółki, które się nie zatrzymują na ziemi nawet
dla nakarmienia się, lecz w locie się odżywiają, używali dóbr doczesnych tylko
tyle, ile potrzeba do utrzymania życia, a duch nasz aby się unosił i nigdy nie
zatrzymywał się na ziemi dla zaspokojenia zachcianek światowych.
Co się tyczy pędu ducha, prośmy Boga, by nam dodał odwagi i siły do
przełamywania się, kiedy musimy opierać się napaściom nieprzyjacielskim,
byśmy zwyciężali namiętności i obejmowali cierpienia nawet mimo braku
pociechy i mimo wstrętu duchownego.
Co się tyczy wreszcie rany miłosnej, jak rana swą dolegliwością
przypomina człowiekowi zawsze cierpienie, tak my prośmy Boga, by nam tak
zranił serce Swą świętą miłością, żebyśmy mieli ustawicznie w pamięci Jego
dobroć i miłość ku nam, i wskutek tego, byśmy Go ciągle miłowali i sprawiali
Mu pociechę swymi czynami i uczuciami.
Ale tych wszystkich łask nie otrzymamy bez modlitwy; modlitwą zaś,
byle tylko była pokorna, ufna i wytrwała wszystko otrzymamy.
Święty Alfons Maria Liguori