LX. Encyklika – Pius, Papież XI

ENCYCLIKA do Czcigodnych Braci Patrjarchów, Prymasów, Arcybiskupów, Biskupów i innych Ordynarjuszów, pozostających w pokoju i jedności ze Stolicą Apostolską.

O ustanowieniu święta Pana naszego Jezusa Chrystusa Króla.
Czcigodni Bracia!
Pozdrowienie i błogosławieństwo apostolskie.

I. Odstępstwo i nawrót do Chrystusa

W pierwszej encyklice, wydanej na początku Naszego Pontyfikatu do wszystkich Biskupów, kiedy zastanawialiśmy się nad najważniejszemi przyczynami tych nieszczęść, jakie przygniatają ludzi i z niemi się zmagają, wówczas otwarcie wskazaliśmy, iż tego rodzaju nawałnica zła nie tylko dlatego nasz wiedziała świat, ponieważ bardzo wielu ludzi usunęło Jezusa Chrystusa i Jego najświętsze prawo z własnych obyczajów i życia prywatnego, rodzinnego i publicznego; lecz także i w przyszłości nie zajaśnieje pewna nadzieja stałego pokoju między narodami, dopóki tak jednostki, jak państwa stronić będą i zaprzeczać panowaniu Zbawcy Naszego. Przeto wezwaliśmy, by pokoju Chrystusowego szukano w królestwie Chrystusowem i zapowiedzieliśmy, iż to zamierzamy uczynić, o ile to nam będzie dane; a mianowicie, iż w królestwie Chrystusa nie można, naszem zdaniem, przyczynić się skuteczniej do przywrócenia i utrwalenia pokoju, jak przywracając panowanie Pana Naszego.

I zaiste jaśniejszą nadzieję lepszych czasów obudził w nas czyto dopiero powstały, czy też silniej rozbudzony, ów prąd wśród ludów ku Chrystusowi i Kościołowi Jego, w którym jedyne zbawienie: stąd też, można było dostrzec, iż wielu z tych, co wzgardziwszy panowaniem Odkupiciela, stali się jakgdyby wygnańcami z Jego królestwa, przygotowują się spiesznie i dojrzewają, by wrócić do obowiązków posłuszeństwa.

II. Rok święty zwiastunem święta Chrystusa-Króla.

A czyż to, co w ubiegłym Roku świętym działo się i dokonało, a co zaprawdę godne jest trwałego wspomnienia i upamiętnienia, nie przyniosło bardzo wiele czci i chwały, Założycielowi Kościoła, Panu i Najwyższemu Królowi?

Wszak publiczna wystawa misyjna, jakże głęboko poruszyła umysły i serca ludzkie, dając z jednej strony poznać dzieła, jakie wciąż podejmuje Kościół dla rozszerzania się codziennie coraz to więcej Królestwa Oblubieńca, na wszystkie ziemie i nawet na najodleglejsze wyspy Oceanu; z drugiej strony dała poznać wielką liczbę krajów, pozyskaną dla wiary katolickiej z ogromnym mozołem, nawet krwią przez dzielnych i niezwyciężonych misjonarzy – a wreszcie pokazała wystawa, ile jeszcze zostaje rozległych przestrzeni, które trzeba pozyskać dla zbawienia i łaskawego władztwa Naszego Króla.

Pielgrzymki

Następnie ci wszyscy, ilu w ciągu roku jubileuszowego przybyło zewsząd do Rzymu pod przewodnictwem Biskupów i Kapłanów, czyż nie ten cel mieli na oku, aby oczyścić należycie swe dusze i przed grobem Apostołów i wobec Nas wyznać, że są i pozostaną w Królestwie Chrystusowem?

Kanonizacje

A i samo królestwo Zbawcy Naszego zdało się jakiemś nowem zabłysnąć światłem wówczas, kiedyśmy sześciu wyznawców i dziewic, po stwierdzeniu ich heroicznych cnót, policzyli w poczet świętych. O jakżeż radowało się serce Nasze, ileż pociech doznaliśmy, kiedy we wspaniałej Bazylice św. Piotra, po ogłoszeniu dekretu uroczystego, niezliczone rzesze wiernych, wśród hymnu dziękczynnego śpiewały: Tu Rex gloriae, Christe – Tyś Królem chwały, Chryste!

Albowiem, podczas gdy wzniecone żagwie nienawiści i wewnętrzne prądy pędzą do upadku i zaguby ludzi i państwa oddalone od Boga – Kościół boży, hojnie udzielając pokarmu ludziom do życia duchowego, rodzi i wychowuje coraz to nowe zastępy świętych mężów i niewiast, a Chrystus, tych, którzy w królestwie doczesnem byli mu wiernymi i posłusznymi poddanymi, bezustannie powołuje do wiekuistej szczęśliwości w królestwie niebieskiem..

Rocznica Soboru Nicejskiego

Pozatem w roku jubileuszowym przypadła tysiąc sześćsetletnia rocznica Soboru nicejskiego, które to zdarzenie dziejowe, tem chętniej poleciliśmy uroczyście obchodzić i sami o niem w Watykańskiej Bazylice wspomnieliśmy, ponieważ Sobór ten określił i jako dogmat wiary katolickiej podał, że Jednorodzony Syn jest współistotny z Ojcem – a zarazem włączając do Symbolu czyli składu wiary, słowa: „którego królestwa nie będzie końca”, stwierdził królewską godność Chrystusa.

III. Motywa ustanowienia świętą

Ponieważ więc Rok ten święty niejedną nastręczył nam sposobność do wyjaśnienia królestwa Chrystusowego, zdaniem naszem, uczynimy rzecz szczególnie odpowiadającą naszemu Apostolskiemu urzędowi jeżeli przychylimy się do próśb bardzo wielu z pośród kardynałów, biskupów i wiernych, zanoszonych do Nas pojedynczo i zbiorowo i ten właśnie Rok jubileuszowy zakończymy zaprowadzeniem w liturgji kościelnej osobnego święta Pana Naszego Jezusa Chrystusa Króla.
Sprawa zaś tego święta taką sprawia nam radość, iż pragniemy o niej do Was Czcigodni Bracia nieco pomówić; a następnie Waszą to już będzie rzeczą, to co powiemy od czci Chrystusa Króla, wyłożyć przystępnie ludowi w tym duchu, aby ta doroczna uroczystość przyniosła im jaknajobfitsze korzyści w przyszłości.

Nauka o królowaniu Chrystusa.

IV. Chrystus jest Królem w znaczeniu przenośnem: nad umysłami ludzkiemi, nad wolą ludzką, nad sercami

Oddwna już powszechnie nazywano Chrystusa Królem w przenośnem tego słowa znaczeniu, a to z powodu najwyższego stopnia dostojeństwa, przez które wyprzedza wszystkie stworzenia i przewyższa je.

Mówimy więc, iż Chrystus króluje w umysłach ludzkich, nie tyle dla głębi umysłu i rozległości Swej wiedzy, ile że On sam jest prawdą, a ludzie od Niego powinni prawdę czerpać i posłusznie ją przyjmować; mówimy też, iż Chrystus króluje w woli ludzkiej, ponieważ w Nim nie tylko nieskazitelna wola ludzka stosuje się zupełnie i z całym posłuszeństwem do najświętszej woli boskiej, lecz także dlatego, że Chrystus tak wpływa natchnieniami swemi na naszą wolną wolę, iż zapalamy się do najszlachetniejszych rzeczy.

Wreszcie uznajemy Chrystusa, jako króla serc, dla Jego „przewyższającej naukę miłości” (Ef. 3, 19) i dla łagodności i łaskawości którą przyciąga dusze. Żaden bowiem człowiek nigdy nie był i nie będzie to tego stopnia ukochanym przez wszystkie narody, jak Jezus Chrystus.

Chrystus istotnym Królem jako człowiek

Lecz, jeżeli głębiej wnikniemy w rzecz widzimy, iż w właściwem tego słowa znaczeniu imię i władzę króla, należy przyznać Chrystusowi jako Człowiekowi, albowiem tylko o Chrystusie jako Człowieku można powiedzieć, iż otrzymał od Ojca „władzę i cześć i królestwo” (Dan. 7, 13-14): Chrystus bowiem, jako Słowa Boga, będąc współistotnym Ojcu, wszystko ma wspólne z Ojcem, a więc także najwyższe i nieograniczone władztwo nad wszystkiem stworzeniem.

Chrystus, jako Król, w Piśmie św.

V. W Starym Testamencie

Czyż nie czytamy na wielu miejscach Pisma św iż Chrystus jest królem? On to bowiem nazwany jest Panem, który z Jakóba będzie (Liczb. 24. 19), który od Ojca postanowion jest królem nad Syjonem, górą świętą jego i otrzyma narody, dziedzictwo swoje i posiadłość swoją kraje ziemi (ps. 2) – pieśń zaś weselna, w której pod figurą i podobieństwem najbogatszego i najpotężniejszego monarchy, przedstawiono przyszłego prawdziwego Króla Izraela, te słowa zawiera: „Stolica Twoja, Boże, na wieki wieków; laska prawości, laska królestwa Twego” (ps. 44).
Pomijając wiele tego rodzaju powiedzeń na innem znowu miejscu, jakby dla jaśniejszego uwy-puklenia rysów Chrystusa, przepowiedziano, iż królestwo Jego, nie będzie miało granic i obfitować będzie w dary sprawiedliwości i pokoju: „Wznijdzie za dni Jego sprawiedliwość i obfitość pokoju…

I będzie panował od morza aż do morza i od rzeki aż do krajów okręgu ziemi” (ps. 71). Tu dodajmy jeszcze przeliczne proroctwa, a przedewszystkiem owo najbardziej znane Izajasza: „Maluczki… urodził się nam i syn jest nam dany i stało się panowanie na ramieniu jego i nazwą imię jego: Przedziwny, radny, Bóg, mocny, ojciec przyszłego wieku, książę pokoju.

Rozmnożone będzie państwo jego, a pokoju nie będzie końca: na stolicy Dawidowej i na królestwie jego siedzieć będzie, aby je utwierdził i umocnił: w sądzie i sprawiedliwości, odtąd i aż na wieki” (Iz. 9. 6, 7).

Także i inni prorocy przepowiadają podobnie jak Izajasz: jak Jeremjasz, przepowiadający „nasienie sprawiedliwe”, mające powstać z rodu Dawida: a potomek ów Dawida „będzie królował” – jako – „król i mądrym będzie i będzie czynił sąd na ziemi” (Jer. 23, 5), a dalej przepowiednia Daniela o ustanowieniu przez Króla niebios królestwa „które się na wieki nie rozproszy… stać będzie na wieki (Dan. 2, 44) i nieco dalej dodaje: „Patrzyłem tedy w widzeniu nocnem, a oto z obłoki niebieskiemi jako syn człowieczy przychodził i aż do starowiecznego przyszedł i stawili go przed oblicze jego.

I dal mu władzę i cześć i królestwo i wszyscy narodowie pokolenia i języki służyć mu będą: władza jego, władza wieczna, która nie będzie odjęta, a królestwo jego, które się nie skazi” (Dan. 7. 14, 15).

Owo zaś proroctwo Zacharjaszowe o królu łagodnym, który „wsiadający na oślę i na źrebię, syna oślicy” miał wniść do Jerolimy, wśród radosnych okrzyków rzesz, jako „Sprawiedliwy i Zbawiciel” (Zach 9, 9) – czyż ewangeliści święci nie uznali i nie potwierdzili, iż się to spełniło?

VI. Nowym Testamencie

A zresztą ta sama nauka o Chrystusie-Królu, której z lekka dotknęliśmy na podstawie ksiąg Starego Testamentu, bynajmniej nie zanika na kartach Nowego Testamentu, lecz przeciwnie, znajduje tam wspaniałe i pełne blasku potwierdzenie.

Wspomnieć tu tylko poselstwo Archanioła, który poucza Dziewicę, iż porodzi syna, któremu da… Pan Bóg stolicę Dawida ojca jego i który będzie królował w domu Jakóbowym na wieki, a królestwa jego nie będzie końca (Łuk. 1, 32, 33).

Sam Chrystus świadczy o swojem panowaniu: czyto bowiem w ostatniem kazaniu do ludu, przedstawiając nagrody i kary, które spotkają sprawiedliwych i winnych, czy też dając odpowiedź na publiczne zapytanie Namiestnika rzymskiego, czy jest królem, czy także, gdy po zmartwychwstaniu powierza Apostołom urząd nauczania i chrzczenia wszystkich narodów, korzystając z nadarzającej się sposobności i sam się nazwał Królem (Mat. 25, 31-40) i jawnie stwierdził, iż jest Królem (Jan 18, 37) i uroczyście oświadczył, iż dana mu jest wszystka władza na niebie i na ziemi (Mat. 28, 18): a słowa te cóż innego oznaczają, jak nie wielkość jego potęgi i nieskończoność królestwa?

Zatem cóż dziwnego, jeżeli ten, którego Jan nazywa księciem królów ziemi (Obj. 1, 5), skoro ukazał się temuż Apostołowi w widzeniu rzeczy przyszłych, „ma na szacie i na biodrze swojej napisane: Król nad królami i Pan nad pany” (Obj. 19, 16). Oto bowiem Ojciec „postanowił Chrystusa dziedzicem wszystkiego” (Żyd. 1, 1); a ma królować, ażeby przy końcu świata położył wszystkie nieprzyjacioły pod nogi Boga i Ojca (I Kor. 15, 25).

Chrystus jako Król w liturgji.

VII

Wskutek tej wspólnej nauki ksiąg świętych musiało zaiste wyniknąć, żeby katolicki Kościół, to królestwo Chrystusa na ziemi, mające się rozszerzyć na wszystkich ludzi i na wszystkie krainy, uwielbił sprawcę swego i założyciela, pomnażając oznaki swej czci w dorocznym cyklu świętej liturgji, jako Króla i Pana i Króla królów.

Zaiste Kościół tych oznak czci, wyrażających jednę i tę samą myśl, choć w pięknej różnorodności, używał tak w starej psalmodji i starożytnych księgach liturgicznych, jak i dziś używa w codziennie zanoszonych modłach publicznych przed Boży majestat i przy sprawowaniu niepokalanej ofiary; w tem zaś nieustannem wysławianiu Chrystusa-Króla, łatwo można zauważyć przezśliczną harmonję między naszemi, a wschodniemi obrzędami, tak, że tym razem sprawdza się powiedzenie: Modlitwa Kościoła jest prawidłem wiary.

Fundamenta królewskiej godności Chrystusa.

VIII. Zjednoczenie hypostatyczne

Na czem zaś polega ta godność i władza Pana Naszego, trafnie określa Cyryl Aleksandryjski: „Dzierży On, jednem słowem, panowanie nad wszystkiem stworzeniem, nie siłą wynuszone, ani od nikogo z zewnątrz, ale na mocy swej istoty i natury (In Luc. 10); znaczy to, że władza jego opiera się na tem przedziwnem zjednoczeniu, który zowiemy hypostatycznem.
Stąd wniosek, że Chrystusowi należy się uwielbienie od ludzi i od aniołów, nie tylko jako Bogu, lecz zarazem aniołowie i ludzie mają być posłuszni i ulegli jego władaniu, jako Człowieka, mianowicie, iż na mocy samego zjednoczenia hypostatycznego Chrystus panuje nad całym stworzeniem.

Dzieło Odkupienia

Atoli cóż może być dla nas piękniejszego lub milszego do pomyślenia jak to, że Chrystus panuje nad nami nie tylko z prawa natury, lecz także i z prawa, które Sobie nabył, mianowicie przez dzieło odkupienia?
Obyż wszyscy ludzie, zapominający o tem, rozważyli to, jak drogo kosztowaliśmy Zbawcę Naszego: „nie skazitelnemi złotem albo srebrem jesteście wykupieni … ale drogą krwią jako baranka niezmazanego i niepokalanego Chrystusa” (I Piotr 1. 18, 19).
Nie należymy już do siebie, skoro Chrystus „za płatą wielką” (I Kor. 6, 20) nas kupił; same nawet ciała nasze „są członkami Chrystusowemi” (I Kor. 6, 15).

Trojaka władza panowania Chrystusa.

IX. Władza nauczania, prawodawcza, sędziowska

Aby zaś teraz określić pokrótce moc i istotę tego panowania, wystarczy wspomnieć, że obejmuje ono trojaką władzę, bez której nie można pojąć panowania.

Dowodzą tego aż nadto świadectwa zaczerpnięte i podane z Pisma św. o powszechnem panowaniu naszego Odkupiciela i należy wierzyć jako w dogmat, iż Jezus Chrystus dany jest ludziom, jako Odkupiciel, aby weń wierzyli, a równocześnie jako prawodawca, aby Go słuchali (Trid. Sess. VI. can. 21).

Ewangelję zaś odpowiadają o Nim, nie tyle, że ustanowił prawa, ile przedstawiają Go, jako ustanawiającego prawo: którzykolwiek zaś zachowują Jego przykazania, o tych mówi Boski Mistrz w różnych okolicznościach i w różnych wyrażeniach, iż dadzą oni dowód swej ku Niemu miłości i w tej miłości wytrwają (Jan 14, 15; 15, 10).

O władzy zaś sędziowskiej, którą otrzymał od Ojca, Sam oznajmił Żydom, kiedy ci oskarżali Go o naruszenie spoczynku sabatu przez cudowne uzdrowienie człowieka chorego: „Bo Ojciec nikogo nie sądzi, lecz wszystek sąd oddał Synowi” (Jan 5, 22).

W tem zaś, jako rzecz nieodłączną od sądu zawiera się także i to, by jako sędzia miał prawo nagradzać i karać ludzi jeszcze za ich życie.
Chrystusowi ponadto należy przyznać władzę, zwaną wykonawczą, ponieważ wszyscy powinni słuchać Jego rozkazów i to pod groźbą kar, jakich uporni nie mogą ujść.

Królestwo Chrystusa jest głównie duchowe.

X. Właściwości królestwa Chrystusa wyjaśniają się: sposobem postępowania Chrystusa, nauka ewangelii

Że jednak królestwo to jest głównie duchowe i do duchowych rzeczy się odnosi, tego bardzo jasno dowodzą tak słowa Pisma św., wyżej przytoczone, jak i Sam Chrystus Pan potwierdza to swoim sposobem postępowania.

Albowiem przy wielu sposobnościach, ilekroć Żydzi, a nawet sami apostołowie błędnie mniemali, iż Mesjasz wywalczy ludowi wolność i przywróci królestwo Izraelskie, On zbijał ich czcze mniemania i odbierał im nadzieję; gdy otaczająca Go rzesza, miała obwołać Go królem, uszedł i ukrył się i tak uchylił się od tytułu i godności; a wobec Namiestnika rzymskiego oświadczył, iż królestwo Jego nie jest z tego świata.

A królestwo to, jak je przedstawiają ewangelje, jest tego rodzaju, iż chcący weń wejść, przygotowują się przez pokutę, nie mogą zaś inaczej wejść, jak przez wiarę i chrzest, który choć jest zewnętrznym obrzędem, jednak oznacza i sprawia wewnętrzne odrodzenie: to królestwo przeciwstawia się jedynie królestwu szatana i mocom ciemności, a od swych zwolenników wymaga nie tylko, aby oderwali się od bogactw i rzeczy ziemskich i wyżej cenili nad nie skromność obyczajów i taknęli i pragnęli sprawiedliwości, lecz także, aby się zaparli samych siebie i nieśli swój krzyż.

Ponieważ zaś Chrystus, jako Odkupiciel, krwią swoją nabył Kościół, a jako Kapłan, złożył ze Siebie ofiarę za grzechy i ustawicznie ją składa – któż nie widzi, iż królewska Jego władza ma charakter obu tych urzędów i w nich uczestniczy?

XI. Nieograniczona władza Chrystusa nad wszystkiemi sprawami ziemskiemi

Błądziłby zresztą bardzo ten, kto by odmawiał Chrystusowi Człowiekowi, władzy nad jakimikolwiek sprawami doczesnemi, kiedy On od Ojca otrzymał nieograniczone prawo nad stworzeniem tak, iż wszystko poddane jest Jego woli.

Jednakowoż dopóki żył na ziemi, wstrzymywał się zupełnie od wykonywania tejże władzy i jak niegdyś wzgardził troszczeniem się i posiadaniem rzeczy ludzkich, tak wówczas pozwolił i pozwala dziś na nie tym, którzy je posiadają.

Przepięknie to wyrażają słowa: Nie odbiera rzeczy ziemskich Ten, co daje Królestwo niebieskie (Hymn na uroczystość Trzech Króli).

Przeto królestwo naszego Odkupiciela obejmuje wszystkich ludzi; jak o tem mówi poprzednik nasz, nieśmiertelnej pamięci Leon XIII, którego słowa chętnie przytaczamy: „Panowanie Jego mianowicie rozciąga się nie tylko na ludy katolickie, lub jedynie na tych, którzy obmyci w sakramencie chrztu, w rzeczywistości prawnie należą do Kościoła, chociaż albo błędne mniemania uwiodły ich na bezdroża albo niezgodą rozdziela od miłości: lecz obejmuje ono także wszystkich niechrześcijan, tak, że cały ród ludzki prawdziwie należy do królestwa Jezusa Chrystusa” (Encykl. Annum sacrum z dn. 25 maja 1899).

XII. Państwa podlegają władzy Chrystusa

I niema tu żadnej różnicy między jednostkami, rodzinami czy państwami, ponieważ ludzie złączeni w społeczeństwie niemniej podlegają władzy Chrystusa, jak jednostki.

Zaiste On jest źródłem zbawienia dla pojedynczych ludzi, jak i dla ogółu: „I niemasz w żadnym innym zbawienia. Albowiem nie jest pod niebem inne imię dane ludziom, w którembyśmy mieli być zbawieni” (Dz. Ap. 4, 12), On sam jest sprawcą pomyślności i prawdziwej szczęśliwości tak dla pojedynczych obywateli, jak dla państwa: „Nie skądinąd bowiem szczęście dla państwa, a skądinąd dla człowieka: ponieważ państwo, to nic innego, jak zgodny zespół ludzi” (św. Aug. List do Macedoń., r. 3).

Rządcy państw winni cześć i posłuszeństwo Chrystusowi

Niechże więc rządcy państw nie zbraniają się sami i wraz z swoim narodem oddać królestwu Chrystusowemu publicznych oznak czci i posłuszeństwa, jeżeli pragną zachować nienaruszoną swą powagę i przyczynić się do pomnożenia pomyślności swej ojczyzny.

Wszak to, co na początku naszego Pontyfikatu pisaliśmy o wielkiem zmniejszeniu się powagi prawa i poszanowania władzy, to jeszcze bardziej stosuje się do obecnej chwili: „Ponieważ usunięto Boga i Jezusa Chrystusa – takieśmy się żalili – z dziedziny praw i spraw państwowych, ponieważ nie od Boga już, ale od ludzi wywodzono początek władzy, dlatego stało się, że … zburzono fundamenty pod tą władzą, ponieważ usunięto główną przyczynę, dlaczego jedni mają prawo rozkazywać, a drudzy obowiązek słuchać.

Dlatego społeczność ludzka musiała doznać wstrząśnienia, bo nie ma już żadnej trwałej i silnej podstawy”. (Encyklika Ubi arcano).

Dobrodziejstwa królestwa Chrystusa.

XIII. Ludzka powaga władców zyskuje religijny urok

Przeto gdyby kiedy ludzie uznali tak w życiu prywatnem, jak i publicznem królewską władzę Chrystusa, wówczas musiałyby przeniknąć wszystkie warstwy społeczne niewypowiedziane dobrodziejstwa, jak sprawiedliwa wolność, jak ład i uspokojenie, zgoda i pokój.
Albowiem jak królewska godność Pana naszego, ludzką powagę książąt i władców przyobleka pewnym urokiem religijnym, tak też uszlachetnia obowiązki i posłuszeństwo obywateli.

Dlatego to Apostoł Paweł, lubo nakazał żonom, aby w mężu swym, a sługom, aby w swych panach czcili Chrystusa, jednak upomniał, aby nie jako ludziom byli im posłuszni, lecz jedynie dlatego, ponieważ oni zastępują Chrystusa, gdyż nie przystoi, ludziom odkupionym przez Chrystusa, służyć ludziom: „Zapłatąście kupieni, nie stawajcie się niewolnikami ludzkimi” (I Kor. 7, 23).

Święte i mądre rządy

Jeżeliby panujący i prawowici przełożeni będą przekonani, że wykonują władzę nie tyle na mocy prawa własnego, ile z rozkazu i w zastępstwie Boskiego Króla, to niezawodnie święcie i mądrze używać będą swej władzy i będą mieć na względzie dobro publiczne i godność ludzką poddanych, skoro wydawać będą prawa i domagać się ich wypełnienia.

Wtedy zaiste, po usunięciu wszelkiej przyczyny zamieszek, zakwitnie spokój i ład: chociaż bowiem obywatel patrzeć będzie na władców i innych rządców państw, jako na ludzi podobnych do siebie, lub nawet z jakiejś przyczyny niegodnych i zasługujących na naganę, to jednak nie odrzuci ich rozkazów, skoro w nich będzie widział obraz i powagę Chrystusa Boga i Człowieka.

Zgoda i pokój

Co się zaś tyczy dobrodziejstw zgody i pokoju, jest to pewną rzeczą, że im szerszem jest królestwo i obejmuje cały ród ludzki, tem więcej ludzie stają się świadomi tej łączności, która ich wzajem jedna czy; ta zaś świadomość, z jednej strony usuwa i rozprasza często zatargi, z drugiej strony zaś zmniejsza i osładza gorycze tychże.

Dlaczegóż więc, gdyby królestwo Chrystusowe objęło wszystkich ludzi w rzeczywistości tak, jak ich z prawa obejmuje, mielibyśmy wątpić o tym pokoju, który przyniósł na ziemię. Król pokój czyniący, On, który przyszedł „pojednać wszystko”, który „nie przyszedł, aby mu służono, ale aby służył” i który będąc Panem wszystkich, dał ze siebie przykład pokory i ustanowił prawo szczególnej miłości; który powiedział też: „Jarzmo moje słodkie jest, a brzemię moje lekkie?”

O jakiejże szczęśliwości zażywalibyśmy, gdyby tak jednostki, jak rodziny i państwa pozwoliły, by Chrystus nimi kierował. „Wtedy dopiero, że użyjemy słów, jaką przed 25 laty wypowiedział do wszystkich Biskupów, poprzednik nasz Leon XIII – będzie można uleczyć tyle ran, wtedy wszelkie prawo odzyska swą dawną powagę, powróci pokój, wypadną z rąk miecze i broń, kiedy wszyscy chętnie przyjmą panowanie Chrystusa i będą mu posłuszni, kiedy wszelki język wyznawał będzie, iż Pan Nasz Jezus Chrystus jest w chwale Boga ojca” (Encykl. Annum Sanctum z dnia 25 maja 1899).

Powody ustanowienia święta Chrystusa Króla.

XIV. Skuteczność uroczystości

Otóż, aby te upragnione korzyści tem obficiej odnieść i tem trwalej wkorzenić je w społeczeństwie chrześcijańskiem, ponieważ potrzeba rozszerzać jak najbardziej znajomość królewskiej godności naszego Zbawiciela, wydaje nam się, iż nic się tak nie przyczyni do tego, jak ustanowienie własnego i osobnego święta Chrystusa Króla.

Albowiem, aby pouczyć lud w prawdach wiary, a przez nie podnieść ich do wewnętrznych radości życia, daleko skuteczniejsze są doroczne obchody świętych tajemnic, niż jakiekolwiek, choćby nawet bardzo poważne dowody nauczania kościelnego; te bowiem najczęściej stosowane są dla nielicznych i to wykształceńszych, tamte poruszają i uczą wszystkich wiernych; te raz, tamte corocznie i wciąż, że się wyraźmy, przemawiają; te działają zbawiennie głównie na umysł, tamte zaś na umysł i na serce, czyli na całego człowieka.

I słusznie, bo skoro człowiek składa się z duszy i ciała, powinny go zewnętrzne uroczystości świętalne tak poruszyć i pobudzić, aby się przejął coraz obficiej boskiemi naukami przez rozmaitość i piękność świętych obrzędów i aby one przeniknąwszy cają jego istotę, pomogły mu do postępu w życiu duchownem.

XV. Dla umocnienia wiary Kościół ustanowił święta:

Pomniki historyczne stwierdzają, iż uroczystości tego rodzaju zaprowadzane były w ciągu wieków jedna po drugiej wówczas, kiedy zdała się ich domagać konieczność lub potrzeba wiernych: mianowicie, kiedy było potrzeba wzmocnić lud w ogólnem niebezpieczeństwie, czyto uchronić go od szerzących się błędów herezyj, czy też aby zachęcić go żywiej i zapalić do rozważania z większą pobożnością jakiejś tajemnicy wiary lub dobrodziejstwa boskiej dobroci.

Przeto, od pierwszych już wieków, kiedy to chrześcijanie najokrutniej byli prześladowani, zaczęto czcić pamięć męczenników w uroczystych obrzędach, aby – za świadectwem św. Augustyna (Kaz. 47 de sanctis) – uroczystości męczenników były zachętą do męczeństwa; ta zaś cześć liturgiczna, którą potem oddano świętym wyznawcom, dziewicom i wdowom, przyczyniła się przedziwnie do zachęcenia wiernych do gorliwości w cnotach, potrzebnych także w czasach pokoju.

Szczególnie zaś święta, ustanowione ku czci Najśw. Panny, nie tylko sprawiły, iż lud chrześcijański począł najpobożniej czcić Boga Rodzicę, najłaskawszą Opiekunkę, lecz także goręcej ukochał tę Matkę, którą Zbawiciel testamentem nam przekazał.

Męczenników, Wyznawców, Najśw. Marji Panny

Do dobrodziejstw zaś, które wypłynęły z obchodów publicznych i liturgicznych ku czci Boga Rodzicy i Świętych Pańskich, nie na ostatniem miejscu należy zaliczyć to, iż Kościół zwycięsko zawsze odpierał od siebie zarazę herezyj i błędów.

I w tem podziwiamy mądrość Opatrzności Bożej, która kiedy nawet ze zła zwykła wyprowadzać dobre dozwoliła często, aby wiara i pobożność ludzi osłabła, albo, aby fałszywe nauki nastawały na prawdy wiary katolickiej w tym jednak celu, aby prawda nowym jakimś zajaśniała blaskiem, a wiara i pobożność, zbudzone ze snu, do wyższych i świętych rzeczy zdążyły.

Podobnie również powstały i nie mniejsze owoce wydały uroczystości, włączone do roku liturgicznego, w mniej odległych czasach: i tak, kiedy osłabło poważanie i cześć Najświętszego Sakramentu, ustanowiono święto Bożego Ciała, w ten sposób obchodzone, aby wspaniałe obrzędy i modlitwy przez całą oktawę odprawiane, wzywały lud do publicznego wielbienia Boga; a kiedy dusze ludzkie, osłabione i zniechęcone pełną smutku i przesadą surowością jansenistów, zupełnie ostygły i odstraszały się od miłości Bożej i ufności w zbawienie, wówczas zaprowadzono uroczystość Najświętszego Serca Jezusowego.

XVI. Uroczystość N. Serca Jezusowego

Święto Chrystusa Króla, jako środek zaradczy przeciw laicyzmowi.

XVII. Zaraza laicyzmu

Jeżeli więc teraz nakazaliśmy, aby cały katolicki świat czcił Chrystusa jako Króla, to przez to chcemy zaradzić potrzebom dzisiejszych czasów i podać szczególne lekarstwo na zarazę, jaka nawiedziła społeczeństwo ludzkie.

A tą zarazą jest t. zw. laicyzm, czyli zeświecczenie, jego błędy i niecne dążenia: a zbrodnia ta, jak wam wiadomo Czcigodni Bracia, nie na raz dojrzała, lecz oddwna już kryła się wśród państw.

odmawia Kościołowi jego praw rządzenia narodami
Zaczęto bowiem od zaprzeczania panowania Chrystusa nad wszystkimi narodami; odmówiono Kościołowi władzy nauczania ludzi, ustanawiania praw, rządzenia narodami, która to władzę otrzymał Kościół od samego Chrystusa, by ludzi prowadzić do szczęśliwości wiekuistej.

wprowadza międzywyznaniową religję
Zaczęto tedy powoli zrównować religję Chrystusową z innemi fałszywemi i stawiać ją niegodziwie wprost w tym samym rzędzie; a następnie poddano ją władzy świeckiej i wydano ją prawie na samowolę panujących i rządów; dalej jeszcze poszli ci, którzy sądzili, iż należy zastąpić religję Boską jakąś religją naturalną, naturalnem jakiemś poruszeniem duszy.

bezbożność
Nie brakło też państw, które uważały, że mogą obejść się bez Boga i że ich religja, to bezbożność i lekceważenie Boga.

XVIII. Skutki laicyzmu

Jakże gorzkie wydało owoce, tak częste i długotrwałe odstępstwo od Chrystusa tak jednostek, jak i państw – na to skarżyliśmy się w encyklice: „Ubi arcano”, a dziś znów nad tem bolejemy – a są to: nasienia niezgody wszędzie porozsiewane, żagwie zawisci i nieprzyjaźni, rozniecone wśród narodów, co tak bardzo opóźnia pojednanie ludów; niepowściągliwa chciwość, która nierzadko ukrywa się pod płaszczykiem dobra publicznego i miłości ojczyzny, z których powstaje rozdwojenie wśród obywateli i ów ślepy i niepohamowany egoizm, który na nic innego nie zważa, jak tylko na prywatne korzyści i wygody, i tą miarą wszystko mierzy; dalszy owoc, to zburzony zupełnie spokój domowy, bo zapomniano o obowiązkach i zlekceważono je; łączność i trwałość rodziny zachwiana; wreszcie całe społeczeństwa wstrząśnięte i ku zgubie idące.

XIX. Obowiązek katolików sprowadzenie społeczeństwa do Chrystusa

Stąd wielką żywimy nadzieję, że święto Chrystusa Króla, odtąd corocznie obchodzone, rychło sprowadzi z powrotem społeczeństwo do Najukochańszego Zbawcy.

Oczywiście byłoby to rzeczą katolików przygotować i przyspieszyć pracą swą i działalnością ten powrót; jednakowoż wielu z nich, zdaje się, ani nie zajmują w życiu społecznem stanowiska, ani nie mają tej powagi, co przystoi tym, którzy niosą pochodnię prawdy.
Może to niekorzystne położenie należy przypisać opieszałości lub bojaźliwości dobrych, którzy wstrzymują się od walki lub zbyt miękko się sprzeciwiają; skutkiem czego wrogowie Kościoła nabierają większej zuchwałości i odwagi.

Atoli gdyby wszyscy wierni zrozumieli, że mają obowiązek pod sztandarami Chrystusa Króla odważnie i wciąż walczyć, wtedyby z apostolską gorliwością starali się pojednać z Bogiem zbłąkanych i nieoświeconych i aby prawa Boże były nie naruszone.

A ponadto, czyż święto Chrystusa Króla, obchodzone corocznie po całej ziemi, nie przyczyni się walnie do oskarżenia i zarazem do naprawienia tego publicznego odstępstwa, któremu dało początek z wielką szkodą dla społeczeństwa zeświecczenie. Albowiem im więcej niegodnie pomija się milczeniem na międzynarodowych zebraniach i w sejmach najsłodsze Imię Zbawcy naszego, tem głośniej należy je wielbić i dobitniej stwierdzać prawa królewskiej godności i władzy Chrystusa.

Przygotowania do ustanowienia święta Chrystusa Króla.

XX. Poświęcenie rodzin, Poświęcenie rodu ludzkiego, Kongresy eucharystyczne

I cóż to widzimy, co od końca zeszłego stulecia, szczęśliwie i znakomicie przygotowało drogę do ustanowienia tego uroczystego święta?
Wiemy to bowiem wszyscy, jak mądrze i jasno broniono tego kultu, w licznych książkach, wydanych w różnych językach na całym świecie; do uznania panowania i władzy Chrystusa przyczynił się również ów pobożny zwyczaj, iż niezliczone prawie rodziny poświęciły się i oddały Najśw. Sercu Jezusowemu.

A nie tylko rodziny to czyniły, ale także państwa i królestwa: a nawet cała ludzkość została szczęśliwie poświęcona temuż Sercu Bożemu za sprawą i pod przewodnictwem Leona XIII podczas Roku Świętego r. 1900.

Nie należy też pominąć milczeniem, że do uroczystego uznawania tej królewskiej władzy nad ludzkością dziwnie przyczyniły się tak częste w naszych czasach kongresy eucharystyczne, które zmierzają do tego, by wierni czyto z pojedynczych diecezyj czy krajów czy narodów lub z całego świata, zwołani dla uczczenia i uwielbienia Chrystusa Króla, ukrytego pod zasłonami eucharystycznemi, złożyli hołd Chrystusowi, jako Królowi z nieba danemu, przez przemówienia na zebraniach i w świątyniach, przez wspólną adorację Najśw. Sakramentu, publicznie wystawionego i przez wspaniałe procesje: Z całą słusznością można by powiedzieć iż lud chrześcijański, jakby poruszony natchnieniem Boskiem, pragnie tego Jezusa, którego niegodziwi ludzie, gdy przyszedł do swoich, nie chcieli przyjąć, wyprowadzić z zaćisza świętych przybytków, jak gdyby z ukrycia i wiodąc Go w triumfalnym pochodzie po ulicach miast pragnie mu przywrócić wszystkie prawa królewskie.

Rok święty najsposobniejszy do ustanowienia święta Chrystusa Króla.

XXI.

Oto do spełnienia powyższego naszego zamiaru szczególną daje nam sposobność, nad którą nie widzimy lepszej, Rok Święty, właśnie dobiegający do końca, ponieważ Bóg najłaskawszy, podniósłszy dusze i serca wiernych do dóbr niebieskich, przewyższających wszelki zmysł, albo ich obdarzył z powrotem darem swej łaski, albo też pobudziwszy ich na nowo do starania się o wyższe rzeczy, umocnił ich na drodze cnoty.

Czy to więc weźmiemy pod uwagę przedłożone Nam liczne prośby, czy też rozważymy to, co działo się w czasie wielkiego Jubileuszu, starczy to zaiste za powód, iż nadszedł wreszcie upragniony przez wszystkich dzień, w którym możemy ogłosić, iż należy uczcić Chrystusa, jako Króla całej ludzkości, własnem i szczególnem świętem.

W tym bowiem Roku, jak na początku powiedzieliśmy, ów Boski Król, prawdziwie dziwny w Świętych swoich, nowym zastępem bojowników, wyniesionych do godności świętych, został uwielbiony chwalebnie; w tym Roku również, patrząc na niezwykłą wystawę przedmiotów i prawie samych prac, mogli wszyscy podziwiać zwycięstwa odniesione przez zwiastunów ewangelji dla rozszerzenia królestwa Chrystusowego: nakoniec w tym Roku obchodziliśmy uroczyście pamiątkę Soboru nicejskiego, który obronił dogmat współistotności Słowa Wcielonego z Ojcem, na którym opiera się, jakby na swoim fundamencie, panowanie Chrystusa nad wszystkiemi narodami.

Ustanowienie święta Chrystusa Króla.

XXII.

Przeto powagę Naszą apostolską, ustanawiamy święto Pana Naszego Jezusa Chrystusa Króla, które ma być obchodzone na całym świecie corocznie, w ostatnią niedzielę miesiąca października, t. j. w niedzielę poprzedzającą uroczystość Wszystkich Świętych.

Polecamy również, aby w tym dniu corocznie odnawiano poświęcenie całego rodu ludzkiego Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, które poprzednik Nasz, świętej pamięci Pius X, nakazał powtarzać każdego roku; w tym jednak tylko roku pragniemy obchodzić to święto dnia 31 bieżącego miesiąca, którego to dnia sami odprawimy pontyfikalne nabożeństwo ku czci Chrystusa Króla i zarządzimy, by to poświęcenie odbyło się w Naszej obecności.

Albowiem sądzimy, że nie możemy lepiej, i stosowniej zakończyć Roku świętego i Chrystusowi nieśmiertelnemu Królowi wieków serdeczniej wyrazić Naszej wdzięczności – w czem jesteśmy tłumaczami uczuć wdzięczności całego katolickiego świata – za dobrodziejstwa, jakich udzielił w tym czasie jubileuszowym Nam, Kościołowi i całemu światu katolickiemu.

Dlaczego nowe święto

Niema też powodu, Czcigodni Bracia, długo i wiele pouczać Was, dlaczego postanowiliśmy, by święto Chrystusa-Króla obchodzono oddzielnie od innych świąt, które poniekąd oznaczają i czczą królewską Jego godność.

Wystarczy bowiem zwrócić uwagę na jedno, że chociaż we wszystkich uroczystościach Pańskich przedmiotem głównym jest Chrystus, jednak w powodach tej czci nie jest wcale uwzględniona władza i imię królewskie Chrystusa.

To święto zaś ustanowiliśmy na niedzielę dlatego, aby nietylko duchowieństwo przez ofiarę mszy świętej i w pacierzach kapłańskich, ze swej strony oddało cześć Boskiemu Królowi lecz także, by i lud, wolny od zajęć codziennych, dał Chrystusowi w duchu świętej radości chwalebne świadectwo posłuszeństwa i uległości swojej.

A do obchodzenia tego święta wydała się najodpowiedniejsza z pośród innych ostatnia niedziela października, która prawie że zamyka okres roku kościelnego; w ten sposób rozpamiętywanie w ciągu roku tajemnic życia Jezusa Chrystusa zakończy się niejako i pomnoży świętem Chrystusa Króla i zanim obchodzić będziemy chwałę wszystkich Świętych, wysławiać i głosić będziemy chwałę Tego, który tryumfuje we wszystkich Świętych i wybranych.

XXIII. Wstępne kazania

Niechaj więc Wżaszem to będzie obowiązkiem i Waszą troską, Czcigodni Bracia, aby w oznaczonych dniach przed tą doroczną uroczystością w poszczególnych parafjach wygłaszano do ludzi kazania, w którychby lud dokładnie zaznajomiono z istotą, znaczeniem i ważnością tego święta i zachęcono go, aby urządził i ułożył swe życie w ten sposób, by ono stało się godnem tych, którzy wiernie i gorliwie słuchają rozkazów Boskiego Króla.

Błogosławieństwa święta Chrystusa Króla.

XXIV. Dla Kościoła, Dla Zakonów

Pozwólcie jeszcze, Czcigodni Bracia, że przy końcu tej encykliki, pokrótce zaznaczymy, jakich korzyści życzymy sobie i jakich się spodziewamy z tej publicznej czci Chrystusa-Króla, tak dla dobra Kościoła i społeczeństwa świeckiego, jak i dla poszczególnych wiernych.

Zaiste kiedy będziemy oddawać cześć królowaniu Pańskiemu, powinniśmy przypomnieć to ludziom, że Kościół, jako społeczność doskonała, ustanowiona przez Chrystusa, domaga się i to z prawa przyrodzonego, którego rzec się nie może, pełnej wolności i niezależności od władzy świeckiej i, że w wykonywaniu powierzonego sobie od Boga urzędu nauczania, rządzenia i prowadzenia do wiecznego szczęścia tych wszystkich, którzy należą do Królestwa Chrystusa, Kościół nie może zależeć od czyjejś woli.

Zarazem tę samą wolność winno państwo zostawić zakonom i zgromadzeniom, męskim i żeńskim, którzy są bardzo dzielnymi pomocnikami Pasterzy Kościoła i jak najbardziej przyczyniają się do rozszerzenia i utrwalenia Królestwa Chrystusowego, jużto zwalczając świętemi ślubami zakonnemi potrójną pożądliwość świata, jużto przez dążenie do doskonałszego życia sprawiają, iż świętość owa, która według woli boskiego Założyciela ma zdobić i czynić znanym Kościół, wiecznie i wciąż, coraz to wspanialszym blaskiem promienieje i jaśnieje przed oczami wszystkich.

XXV. Dla państw

Doroczne zaś obchodzenie tego święta napomni także państwa, że tak jednostki, jak i władze i rządcy mają obowiązek czcić publicznego Chrystusa i Jego słuchać; przywiedzie im bowiem na myśl ów sąd ostateczny, na którym Chrystus, nie tylko usunięty z życia publicznego, lecz także przez wzgardę zlekceważony i zapoznany, bardzo surowo pomści tak wielkie zniewagi, ponieważ godność Jego królewska tego się domaga, aby wszystkie państwa tak w wydawaniu praw i w wymierzaniu sprawiedliwości, jakoteż w wychowaniu młodzieży w zdrowej nauce i czystości obyczajów zastosowały się do przykazań Bożych i zasad chrześcijańskich.

Dla wiernych

A nadto ileż przedziwnej mocy i cnót będą mogli zaczerpnąć wierni z rozważania tych rzeczy, aby dusze swoje kształtować według prawideł życia chrześcijańskiego.

Albowiem jeżeli Chrystusowi Panu dana jest wszelka władza na niebie i na ziemi, jeżeli ludzie najdroższą Jego Krwią odkupieni, na mocy nowego niejako prawa podlegają Jego władzy; jeżeli wreszcie ta władza obejmuje całą naturę człowieka, to jasną jest rzeczą, że niema w nas żadnej władzy, którąby wyjęta była z pod tego panowania.

Zakończenie

Przeto powinien On królować w umyśle człowieka, którego obowiązkiem jest w zupełnem poddaniu się, niezachwianie i stale uznawać prawdy objawione i naukę Chrystusa; niech Chrystus króluje w woli, która powinna słuchać praw i przykazań Bożych; niech króluje w sercu, które wzgardziwszy pożądliwościami przyrodzonemi, winno nadewszystko Boga kochać i do Niego jedynie należeć; niechaj króluje Chrystus w ciele i jego członkach, które jak narzędzia, lub – że użyjemy słów św. Pawła Apostoła (Rzym. 6, 13): jako „zbroja sprawiedliwości Boga”, mają służyć do wewnętrznego uświęcenia dusz.

A to wszystko, jeżeli zostanie wiernym, gruntownie i jasno przedstawione do rozważania, o wiele łatwiej będzie można pociągnąć ich do najwyższej doskonałości.

Oby się to stało, Czcigodni Bracia, iżby także i ci, którzy są poza Kościołem, zapragnęli słodkiego jarzma Chrystusowego i przyjęli je dla swego zbawienia, a my wszyscy, którzy z miłosierdzia Opatrzności Bożej jesteśmy w Kościele, abyśmy nie ociężale, lecz gorliwie, z miłością i święcie, nosili to jarzmo; dostosowawszy zaś życie nasze według praw Królestwa Bożego, abyśmy się radowali obfitością zbawiennych owoców i uznani przez Chrystusa jako dobrzy i wierni słudzy, stali się uczestnikami wiecznej wraz z Nim szczęśliwości i chwały w królestwie Jego niebieskiem.
To życzenie i pragnienie, niech będzie dowodem Naszej ku wam, Czcigodni Bracia, ojcowskiej miłości przy zbliżającej się uroczystości Narodzenia Pana Naszego Jezusa Chrystusa; i jako zapowiedź łask bożych przyjmijcie apostolskie błogosławieństwo, którego wam, Czcigodni Bracia, i duchowieństwu i ludowi waszemu, najmiłościwiej udzielamy.

Dan w Rzymie u św. Piotra dnia 11 grudnia w Roku świętym 1925 w czwartym roku Naszego Pontyfikatu.

Pius Papież XI.