Bez modlitwy niemożliwym jest opierać się pokusom i spełniać przykazania Boże
Modlitwa ponadto jest najbardziej koniecznym orężem do obrony przed
nieprzyjaciółmi; kto się nim nie posługuje – mówi św. Tomasz – zgubiony.
Święty nie wątpi, iż Adam dlatego upadł, że się w czasie pokusy nie polecił
Bogu . To samo twierdzi św. Gelazy o zbuntowanych aniołach.
Św. Karol
Boromeusz zwraca uwagę w jednym ze swych listów pasterskich, że Pan
Jezus z pośród wszystkich środków, jakie nam zalecił w Ewangelii, na
pierwszym miejscu postawił modlitwę; i chciał, by właśnie tym się odróżniał
Jego Kościół i Jego religia od innych wyznań, bo pragnął, żeby go w
szczególniejszy sposób nazywać domem modlitwy: „Dom mój, domem modlitwy
zwany będzie” (Mt. 21, 13).
Św. Karol wyprowadza stąd wniosek we
wspomnianym liście, że modlitwa jest początkiem, rozwojem i końcem cnót
wszelkich.
Tak tedy w ciemnościach, nieszczęściach i niebezpieczeństwach nie
ma dla nas innej nadziei jak tylko wznieść oczy ku Bogu, i za pomocą modlitwy
uprosić sobie ratunek u Jego miłosierdzia: „Ale gdy nie wiemy,
– mówi król
Jozafat – co byśmy czynić mieli, tylko to nam zostaje, abyśmy oczy nasze
podnieśli do Ciebie” (2 Kron. 20, 12).
Podobnie też czynił Dawid. Żeby się nie
stać łupem nieprzyjaciół, nie znał innego środka, tylko się ustawicznie modlił do
Pana, żeby go wybawił od ich zasadzek: „Oczy moje zawsze ku Panu, bo On
wyrwie z sidła nogi moje” (Ps. 24, 15).
I nie przestawał wołać: „Wejrzyj na mnie
i zmiłuj się nade mną, bo sam jeden jestem i ubogi” (Ps. 24, 16); „Wołałem
k’Tobie: «Zbaw mię, iżbym strzegł przykazań Twoich»” (Ps. 118, 146).
Panie,
zwróć na mnie Swe oczy i zmiłuj się nade mną i zbaw mię, bo sam nie podołam
a prócz Ciebie nikt mi pomóc nie może.
I rzeczywiście! Jakże byśmy potrafili oprzeć się potędze swych
nieprzyjaciół i zachować przykazania Boże, gdybyśmy nie mieli środka
modlitwy, za pomocą którego możemy sobie wyjednać światło i siłę dostateczną
do ich zachowania.
Przecież grzech pierwszego naszego rodzica Adama tak nas
zrujnował i osłabił. Bluźnił Luter mówiąc, że po grzechu Adama absolutnie
niemożliwą jest rzeczą dla człowieka zachować prawo Boże.
Janseniusz także
utrzymywał, że niektóre przykazania nawet dla sprawiedliwych są niemożliwe
do wykonania tymi siłami, jakimi obecnie rozporządzają; i to zdanie dałoby się
jeszcze dobrze wytłumaczyć; lecz Kościół słusznie je potępił, bo Janseniusz
dodawał jeszcze, że brak nam także łaski Bożej, która by umożliwiała
wykonanie tych przykazań.
Prawdą jest, mówi św. Augustyn , że człowiek z
powodu swej słabości nie może spełnić niektórych przykazań tymi siłami,
jakimi obecnie rozporządza i z pomocą łaski zwyczajnej, której Bóg wszystkim
udziela; ale modlitwą może sobie wyjednać większą pomoc, potrzebną do ich
zachowania.
„Bóg niemożliwych rzeczy nie nakazuje, lecz dając przykazania
upomina, byś spełniał, co możesz, a prosił o pomoc w tym, czemu nie podołasz;
pomaga też, byś mógł”.
Ten tekst świętego Augustyna stał się sławnym a
Kościół go przyjął i na Soborze Trydenckim ogłosił jako dogmat.
I dodaje
bezpośrednio tenże św. Doktor: Przypatrzmy się w jaki sposób człowiek potrafi
dokonać tego za pomocą lekarstwa, czego nie może uczynić z powodu słabości.
Chce przez to powiedzieć, że modlitwą uzyskujemy lekarstwo na swą słabość,
bo gdy się modlimy, Bóg nam użycza siły do spełnienia tego, czego nie możemy
dokonać.
Nie możemy tego przypuścić, – mówi dalej św. Augustyn – żeby Bóg
żądał od nas zachowania przykazań i żeby równocześnie wkładał na nas prawa
niemożliwe do wykonania.
Jeżeli tedy Bóg daje nam poznać, że nie potrafimy
zachować wszystkich przykazań, to upomina nas, byśmy spełniali ze zwyczajną
łaską rzeczy łatwe, a rzeczy trudniejsze z łaską szczególniejszą.
Tę zaś łaskę
szczególniejszą możemy sobie wyjednać modlitwą.
Ale dlaczego – zapyta ktoś – Bóg nam polecił rzeczy, których nie
możemy spełnić o własnych siłach?
Właśnie dlatego, odpowiada Święty
abyśmy się starali modlitwą otrzymać pomoc do tego, czego sami nie możemy
dokonać.
A na innym miejscu czytam: Nie można dochować przykazań bez
łaski, a Bóg w tym celu dał przykazanie, byśmy Go zawsze prosili o łaskę do ich
zachowania.
Gdzie indziej znowu mówi: Dobre są przykazania, jeśli ich
dobrze używamy. A co to znaczy dobrze używać przykazań? Nic innego, tylko
przez przykazania, (przewyższające nasze siły), poznać swą niemoc i w ten
sposób nauczyć się prosić o pomoc Bożą, która by tę słabość zleczyła.
Podobnie pisze św. Bernard: Pan wie doskonale jak pożyteczną jest
nam konieczność modlitwy do tego, byśmy się utrzymali w pokorze i ćwiczyli
w ufności; i dlatego dozwala wrogom daleko od nas potężniejszym nacierać na
nas, żebyśmy za pomocą modlitwy otrzymali od Jego miłosierdzia siłę do
zwycięstwa.
W szczególności należy zwrócić uwagę, że nikt nie potrafi się
oprzeć pokusom nieczystym, jeśli się wśród nich nie poleca Bogu.
Ten wróg tak
jest straszny, że kiedy na nas uderza, odbiera nam wszelkie światło, zaciera w
pamięci wszelkie rozmyślania, dobre postanowienia i sprawia, że niejako
lekceważymy sobie nawet prawdy wiary i nie lękamy się kar Boskich; łączy się
bowiem z naturalną skłonnością, która nas z ogromną natarczywością ciągnie do
rozkoszy zmysłowych.
Kto się więc wówczas nie ucieka do Boga, zginął. Św.
Grzegorz z Nissy pisze, że jedyną bronią przeciw tym pokusom jest modlitwa.
To samo powiedział przedtem Salomon: „A skoro zrozumiałem, żem inaczej nie
mógł być powściągliwy, ażby Bóg dał… poszedłem do Pana i prosiłem Go”
(Mądr. 8, 21).
Czystość jest cnotą, której nie możemy zachować, jeżeli Bóg nam
siły nie udzieli; a Bóg nie daje tej siły nikomu, kto o nią nie prosi. Kto zaś się o
nią modli, na pewno ją otrzyma.
Dlatego św. Tomasz pisze przeciw Janseniuszowi, że nie powinniśmy
nigdy mówić, iż czystość, albo jakie inne przykazanie jest dla nas niemożliwe;
jeżeli go bowiem nie możemy zachować własnymi siłami, to przecież potrafimy
to z pomocą Bożą.
Nie można też utrzymywać, że wydaje się
niesprawiedliwością kazać chromemu chodzić prosto; nie – powiada św.
Augustyn – nie jest to niesprawiedliwością, gdy się mu zarazem daje sposób
znalezienia lekarstwa na swą chorobę; jeżeli zatem dalej kuleje, to już jego
wina.
Jednym słowem, – mówi tenże św. Doktor – tylko ten będzie umiał
żyć należycie, kto się umie dobrze modlić. I przeciwnie – powiada św.
Franciszek z Asyżu – bez modlitwy nie można się w duszy spodziewać żadnych
dobrych owoców.
Niesłusznie więc uniewinniają się ci grzesznicy, którzy
twierdzą, że nie mają sił do opierania się pokusom.
Jeżeli nie macie tej siły –
robi im wyrzuty św. Jakub – czemu o nią nie prosicie? „Nie macie dlatego, iż nie
prosicie” (Jak. 4, 2). Nie ulega żadnej wątpliwości, że jesteśmy zbyt słabi, aby
się oprzeć natarciom wrogów; lecz jasnym jest również, że Bóg jest wierny, –
jak mówi Apostoł – i nie dopuści kusić nas ponad siły: „Lecz wierny jest Bóg,
który nie dopuści kusić was nad to, co możecie: ale z pokuszeniem uczyni też
wyjście, abyście znosić mogli” (1 Kor. 10, 13). Prymazjusz tak to objaśnia:
Wspomaga was Swą łaską, byście się mogli oprzeć pokusie.
My jesteśmy słabi,
ale, Bóg jest mocny i gdy Go prosimy o pomoc, udziela nam Swej siły, a
wówczas możemy wszystko, jak nas właśnie zapewnia tenże Apostoł, mówiąc:
„Wszystko mogę w Tym, który mię umacnia” (Filip. 4, 13). Nie może się tedy
wynosić ten, co upada, – mówi św. Jan Chryzostom – bo zaniedbuje się
modlić; gdyby się modlił, nie uległby nieprzyjaciołom.