ŻYWOT ŚW. KUNEGUNDY ABO KINGI KSIĘŻNEJ POLSKIEJ

wzięty z klasztoru krakowskiego panienek św. Jędrzeja, ręką z starodawna na pargaminie pisany.

Żyła około R. P. 1260.

(Wspomnienie 7-go listopada)

1. Kunegunda abo Kinga była córką króla węgierskiego Beli IV., brata Kolomana, męża św. Salomei, z matki Maryi, cesarzowej greckiej carogrodzkiej Córki cesarza bizantyńskiego abo carogrodzkiego — (nazwa ta pochodzi od stolicy: Bizancyum (Carogród, dziś Konstantynopol) Aleksego III. z rodu (a jak ks. Skarga mówi: z narodu Laskarysów, której ojciec szedł z narodu Neronowego (okrutny cesarz rzymski, prześladowca pierwszych chrześcijan; za jego rządów ponieśli śmierć św. Piotr i św. Paweł), a matka z narodu św. Katarzyny męczenniczki (Św. Katarzyna, z rodziny cesarskiej rzymskiej pochodząca, umęczona została w r. 307). Brat rodzony Belli Koloman był księciem ruskim halickim i miał za żonę Salomeę, córkę książęcia polskiego krakowskiego Leszka, siostrę rodzoną Bolesława Wstydliwego (Bolesław V. Wstydliwy przed objęciem tronu krakowskiego (w r. 1247) był księciem Sandomierskim (pod opieką matki Grzymisławy); w r. 1241, mając rok szesnasty, bronił ziemi polskiej przed Tatarami, lecz bezskutecznie: musiał uchodzić w Krakowie przed najeźdźcami, a Tatarzy złupili Sandomierz, skąd ruszyli na Kraków, potem na Śląsk (bitwa pod Lignicą), a wreszcie na Węgry. Był to pierwszy najazd Tatarów). Która, wyjechawszy do Węgier, Kunegundę, powinną swoję tajemnie do Polski wywiozła, aby ją za żonę dała Bolesławowi, bratu swemu. Miał wtenczas Bolesław lat 12, a radę miał od matki, aby sobie innej żony nie brał, jeno tę, któraby Salomei, siostrze jego, była podobna, a na pierwsze jego ujrzenie rozśmiała się. I gdy mu ją z wielką pompą (okazałość, wystawność) i dworem do kościoła przywiedziono, sprawił to Pan Bóg, iż mu się podobna siostrze jego zdała i, najprzód go ujrzawszy, wstydliwie się i wesoło ukazała tak, iż się jej wielce zaraz rozmiłował. Maluczką będąc, dała wielkie znaki przyszłej świątobliwości (Przyszła na świat św. Kunegunda w r. 1224, o dwa więc lata była młodsza od przyszłego męża swojego Bolesława V. Wstydliwego).
2. Był obyczaj ten, iż królewskim dzieciom, skoro je od mleka odsadzono, dawano najświętsze ciało Chrystusowe w kielichu: a iż ta, skoro się ochrzciła, przemówiła ono słowo: „Ave Regina coelorum“ (to znaczy: Witaj, niebieska Królowo!), zaraz dane jej pierwej ciało Pańskie w kielichu, niżeli piersi skosztowała. Odchowana, jeszcze nie mówiąc, u mszy św., do której ją z innemi dziatkami królewskiemi przynoszono, nigdy nie płakała ani jeść żądała, ale oczy w niebo podnosiła; od czego odwieść gabaniem żadnem dziecięcia onego nikt nie mógł.
3. Podrastając uczęszczała do kaplicy, równe swoje tam ciągnąc, a z kapłanami, aż po końcu mszy wszytkich nie wychodząc, często modlitwy czyniła, i ciało swoje młode trudziła, kazania pamiętała, i z niego sobie nauki chowając, panny swe do nabożeństwa namawiała, aby to czyniły, co ona. O rzecz żadną barziej Pana Boga nie prosiła, jeno aby ją przy czystości i dziewictwie zachował. Od młodości włosiennice nosiła.
4. Na weselu onem małżeńskiem, do którego arcybiskupi, biskupi i wszyscy panowie wezwani byli, gdy nawigksze wesele było, ona św. Cecylii (Św. Cecylia, z pochodzenia Rzymianka, męczennica, patronka muzyki, poniosła śmierć około r. 230), śpiewała w sercu, prosząc o czystości zachowanie; i gdy wprowadzona była do komnaty królewskiej, król jej rzekł, aby go prosiła o to, coby chciała, iż jej odmówić nic nie umiał. Tak Pan Bóg serce jego sprawił, że jej o to spytał. A ona nie prosiła o ubiory ani o fortuny, o złoto i szaty drogie; ale o to, aby, jak brat z siostrą, ze sobą żyli.
5. Bolesław, tak zjęty prośbą oną i sam swem pytaniem ułowiony, przyzwolił tak, żeby o tem nikt nie wiedział. Ona w tym czasie, w poruczeniu (Poruczenie — wyraz staropolski dziś znaczy: opieka, nadzór) świekry swojej Grzymisławy będąc, gorące nabożeństwo czyniła, do kościoła się cicho i często skradając, a boso chodząc, panny zaś, żeby milczały, przynajmując i całą noc tam przebywając. O co ją świekra jej często gromiła, zwłaszcza raz w Korczynie (Korczyn — niegdyś ludne i bogate miasto nad Wisłą w województwie sandomierskiem; w r. 1404 odbył się w Korczynie pierwszy sejm polski za króla Jagiełły; — dziś ubogie miasteczko w gubernii kieleckiej (pod Moskalem)), gdy się była do kościoła św. Mikołaja schroniła.
6. Z dniem każdym przyczyniała sobie nabożeństwa i dobrych uczynków, ubogim służąc i ich rany a wrzody obmywając. Raz jadąc z Korczyna ku Paczanowu (Paczanów albo lepiej: Pacanów — miasteczko niedaleko Korczyna), spotkała trędowatego (Trędowaty — zarażony trądem: trąd choroba zaraźliwa, nieuleczalna, najczęściej skórna; na skórze tworzą się guzy, czasem w pęcherze zmieniające się, nieraz tak wielkie i obfite, że zniekształcają chorego; trędowaci winni być zupełnie odosobnieni), którego gdy inni mijali, ona wysiadłszy trąd jego całowała i na wóz go swój wzięła. Czem się inne panie i panny brzydząc, śmiać się z pani swojej poczęły i towarzystwa się z nią zarzekały; a ona, nic na to nie dbając, białejgłowie także trędowatej tąż posługę uczyniła, i gdy ją całowała, wnet jej usta spuchły. Mniemały drugie, aby już od niej zarażona była, ale gdy drugi raz to uczyniła, wszytka ona puchlina odeszła. Od tego nawiedzania trędowatych czart ją w Sędomierzu gromadą psów i drugi raz wieprzów odstraszył, ale go ona krzyżem św. odpłoszyła i posługi one nabożne odprawowała. I postępowała Kinga dalej w cnotach i nabożeństwie; słuchała czasem mszy trzydzieści na dzień, dyscypliny i biczowania żelaznym łańcuszkiem czyniła.
7. Mąż jej gdy na Tatary jechał, wielkie mu zwycięstwo uprosiła i miała objawienie.
8. Bo św. Gerwazy i Protazy (Niestety, był w błędzie ksiądz Skarga pisząc, że św. Kinga uprosiła u Boga zwycięstwo dla męża nad Tatarami; gdyby Tatarzy byli pobici, nie zajeliby Sandomierza i Krakowa, nie nastąpiłaby bitwa pod Lignicą, o której wspomina ksiądz Skarga w żywocie św. Jadwigi, ale uszliby z Polski precz) ukazali się jej, wygraną bitwę obiecując; jakoż widziano je w bieli, iż oni wojsko tatarskie gromili, i żaden nie zginął z wojska jego, ani pojmany.
9. Jałmużny wielkie czyniła, wiele złota kładąc na ołtarze; w dzień kwietny (Św. Gerwazy i Protuzy — bracia-bliźniacy, z pochodzenia Włosi z miasta Medyolanu, ponieśli śmierć męczeńską około r. 120) suknią, w której w kościele na ofiarę kładła, wychodząc na cześć ukrzyżowanego Pana na ofiarę kładła; w wielki piątek czterdzieści ubogich karmiła, nogi umywała, odziewała. Gdy do klasztoru Salomei św. Klary wchodziła, w drogę się szatę ubierała i tam ją na ofiarę zostawiała.
10. Zalecając jedną białogłowę do klasztoru, nie barzo do tego sposobną, Duchem św. prorokowała, iż inne życie doskonałością przechodzić miała. Co się tak stało. W drodze żadnego kościoła nie minęła, aby ofiary do niego posłać nie miała; a gdzie był kościół Najświętszej Panny Matki Bożej, do niego pieszo szła i boso po nagorszej i naostrzejszej dródze. W Skaryszowie (Skaryszów albo lepiej: Skaryszew — miasteczko w gubernii radomskiej (pod Moskalem)), gdy wniść do kościoła chciała, czart się jej w osobie baby wyższej, niżeli kościół, ukazał; krzyknęli inni z bojaźni, a ona go krzyżem św. odpędziła, i kościół się jej sam otworzył.
11. W Węgrzech, ojca swego króla Bellę nawiedzając, uprosiła u niego górę jedną soli i tam w nią pierścień swój wrzuciła. A potem gdy się w Bochni w ziemi Krakowskiej żupy (Bochnia — miasto powiatowe niedaleko Krakowa, słynne żupami (to jest, kopalniami soli); wedle podania odkryto tę kopalnię w r. 1251, choć uczony historyk biskup Naruszewicz (umarł w r. 1796) udowodnił, że i dawniej, przed r. 1251, wydobywano sól tak w Bochni, jak i w Wieliczce; za czasów św. Kingi ten przemysł rozwinął się znakomicie) otworzyły, w pierwszym bałwanie, który wykopano, pierścień się on jej znalazł; który ujrzawszy Kunegunda i poznawszy, dziękowała Panu Bogu, czyniącemu cuda tym, którzy Go miłują.
12. W tenże czas w Węgrzech będąc, gdy się na ojca jej tajemnie poddani zmawiali i zabić go chcieli, na jednym obiedzie u Pawła niejakiego ona o tem się dowiedziawszy, wiele one ludzie poszła i 30 mieczów z ręki im wydarła, a swoim dworzanom podała, ojca też z onego miejsca wywiodła.
13. Wróciwszy się do Polski, w ostrym żywocie i jałmużnach rosła; która jej szata nalepiej przystała, tę wnet Panu Bogu na ofiarę dawała; i którykolwiek klejnot ją w oczach ludzkich zdobił, ten zaraz zdjąwszy, na ozdobę kościoła darowała. Gdy ją z urody chwalono, brukała twarz i mazała.
14. Jeszcze za żywota męża swego za jego dozwoleniem uczyniła profesyę przy śpiewanej mszy w ręku ministra (Minister — ksiądz odprawiający mszę świętą) według reguły św. Franciszka w Krakowie (Św. Kinga złożyła śluby zakonne u Panien Klarysek w Krakowie w 1272 r) i tak żyła w posłuszeństwie spowiednika, wszytko, co zakon wyciągał, wypełniając.
15. Przed profesyą kazał jej mąż mięso jadać i zwierzynę i wino pić, ale gdy na rybach przestawała, chcąc ją karać książę, a kosztując, co jadła, uczuł w rybach smak mięsny i od tego czasu dopuścił jej nabożeństwa, jako ona rozumiała, w jedzeniu używać.
16. Spowiednik jej boso chodzić zakazował, a ona u trzewików podeszwy wyrzynała i w rzeczy w trzewikach chodziła. Za co jej spowiednik dał pokutę, aby na ziemi, zawiesiwszy one trzewiki na szyi, siedziała; co ona pokornie wypełniła. Cały poranek na modlitwie trawiła, po obiedzie robiła ręką kościelne ochędóstwa; i tak z mężem przez lat trzydzieści w czystości świętej przeżyła.
17. Gdy jej mąż umarł, jeszcze go nie pogrzebłszy, jawnie ubiór mniszek św. Klary pod regułą św. Franciszka na się oblokła w dzień św. Melchiadesa (Tego Grudnia). A gdy się panowie na pogrzeb królewski zjechali, prosili jej, aby ich nie opuszczała, a królestwo sprawowała, abo kogo od siebie na nie naznaczyła (To znaczy: aby sama panowała albo wyznaczyła im panującego (księcia)).
18. Ona, na rozmysł sobie wziąwszy a prosząc, aby we wdowim ubiorze przyjść miedzy nie mogła, szła w dom jednej nabożnej panny na imię Marty wespół z siostrą swoją Bolentą, księżną Wielkiej Polski (Powinno być: Jolanta. Błogosławiona Jolanta, siostra młodsza św. Kingi, wychowywała się w Polsce i za mąż wyszła za Bolesława Pobożnego, księcia kaliskiego i gnieźnieńskiego (w Wielkopolsce) i miała trzy córki, z których najstarszą Jadwigę pojął za żonę sławny nasz król Władysław Łokietek (królował od r. 1306 do r. 1333)), i tam wziąwszy prześcieradło męża zmarłego, rozżegnęły je i pokryły pokorne głowy swoje jako mniszki; tak tedy wyszła na pogrzeb Bolesława do chóru Franciszkanów w Krakowie.
19. A gdy je panowie i lud wszytek ujrzał, wielce płakać począł mówiąc: „Oboje zaraz (Zaraz — razem) umarli: król śmiercią, a królowa oddaleniem się od świata“. Płakały, modląc się za duszę zmarłego, tak iż od łez pokrzycia głów ich zzielenialy. Po pogrzebie z niewczasów i życia surowości z ciała Kunegundy pot krwawy płynął.
20. Potem udała się do Sącza (W r. 1257 św. Kinga otrzymała jako wiano ziemię Sandecką od męża; w r. 1279 w Starym Sączu założyła klasztor Klarysek, w którym mieszkała aż do zgonu w r. 1292. (Stary Sącz — miasteczko, niegdyś w księstwie Krakowskiem)), gdzie miała wiano swoje. Tam klasztor zbudowała i zakon św. Klary założyła; wiele szlachetnych panienek i z prostych domów nazbierawszy, fundowała i dobrze fortunami opatrzyła, aby się w nim służba Boża odprawowała na pomoc wszytkiego chrześcijaństwa i żywych i umarłych.
21. W tym klasztorze służyła pokornie wszytkim siostrom, tygodnia swego pilnując i naczynia umywając. Jeszcze z mężem będąc, wiele ludzi od grzechu odwodziła; sierot wiele opatrowała, ubogim pogrzeby sprawowała i matką wszytkim utrapionym była.
22. Brat jej cioteczny Jędrzej (Bratniec (a nie brat cioteczny) św. Kingi Andrzej, syn króla Stefana III, † 1272); na Węgrzech panował brat Andrzej Władysław IV. (zamordowany w r. 1290)), syn króla węgierskiego Stefana, wygnany z ojczyzny, do Polski do ciotki swej przyjechał tajemnie; poznany na rozkazanie brata swego od Węgrów utopiony był w Nidzie (Nida — rzeka, wpadająca z lewej strony do Wisły pod miastem Korczynem) miedzy Wiślicą (Wiślica — bardzo stare miasto nad rzeką Nidą, z pięknym kościołem budowanym przez króla Władysława Łokietka; za króla Kazimierza Wielkiego w r. 1347 w Wiślicy został zatwierdzony zbiór praw, tak zwany Statut Wiślicki) i Korczynem. Ciało jego do Sącza przyprowadzić kazała i modliła się pilnie z siostrami. Trzy z nich w jej komórze widziały światłość wielką: i gdy znaki pewne były ożywienia umarłego, ona go nogi trzymając, rzekła: „Leż, leż w pokoju“; a gdy odeszła, znaki pierwsze śmierci ukazały się.
23. Pytano jej, czemu ożyć mu nie dopuściła. Ona rzekła: „Iż mi Pan Bóg trzy rzeczy objawił: jedną, że nie umarł w grzechu śmiertelnym, w którym potem żyjąc mógłby wpaść; przytem, iż wiele krwi chrześcijańskiej dla niego rozlać się miało, a iż tem cudem bać się jej było potrzeba, żeby w pychę nie podniosła i wszytkiego zebrania duchownych skarbów nie utraciła.
24. Miała osobliwe nabożeństwo na każdą niedzielę w wspominaniu Pańskiego zmartwychwstania i dlatego płakać w pokucie w ten dzień nie chciała; a którą najprzód siostrę spotkała w ten dzień, pozdrawiała ją mówiąc: „Chrystus zmartwychwstał“, i gdy siostra odpowiedziała: „Zaiste, zmartwychwstał“, całowała ją nabożnie. Jej całowanie sióstr było czasem z cudami, bo się po niem choroby leczyły. W modlitwie podczas (Podczas tu znaczy: od czasu do czasu, kiedy niekiedy) od siebie odchodziła i ciała Pańskiego na mszy wtenczas nie widziała, o co się wielką pokutą karała mniemając, aby to za jej grzechem pochodziło. Wiele ornatów i kościelnego drogiego sprzętu do kościołów rozsyłała.
25. Za jej nabożeństwem, przyczyną, staraniem i Bolesława męża namawianiem, gdy św. Stanisław cudami słynąć począł, a do kanonizacyi jego przyszło, sama z biskupem krakowskim Prokopem i innymi duchownymi ręką swoją kości jego podnosiła i łzami polewała R. P. 1263. Wiele czartów z ciał ludzkich wyganiała: a mianowicie od tego gabania (Gabanie — dręczenie, napastowanie) Siestrzemiła niejakiego modlitwą swoją wybawiła.
26. Obwinili ją bracia św. Franciszka (Zakonnicy Franciszkanie) (których w Sączu Starym osadziła i fundowała, opatrując wszytkiemi potrzebami), jakoby z swoim spowiednikiem Boguchwałem tegoż zakonu zbyt poufale żyła; i zaraz starszy napisał, aby Boguchwał, ujrzawszy ten list, gdzieby go jeno odebrał, zaraz szedł do starszego. Oddano mu go, gdy świętej słuchał spowiedzi; i wnet, rozgrzeszenia jej nie dawszy, jako syn posłuszeństwa wstał i, tylko brewiarz (Brewiarz — książka w języku łacińskim z codziennemi modlitwami dla księży katolickich) wziąwszy, pobiegł. Dano jej innego spowiednika Piotra Odrańca Czecha tegoż zakonu, przed którym, gdy wszytkiego żywota spowiedzi czyniła, pytał jej o on grzech z Boguchwałem.
27. Ona cierpliwie odpowiedziała: „Ojcze wielebny, ja się z tego nie wymawiam, ale ten, co tajemnice serc wszytkich widzi, wie i świadom jest wszystkiego“. I to rzekłszy, szła do kapliczki swej i, krzyżem padłszy, na ziemi leżała, dziękując Panu Bogu za ono doświadczenie i potwarz. Spowiednik okienkiem spojrzał i ujrzał ją wielką światłością ogarnioną, tak iż patrzeć nie mógł; i wnet do braci pobiegł, a wołał na nie: „Zgrzeszyliście przeciw Bogu, przeciw tej świętej i ja z wami, a niewinnego ście brata osławili“. Powiedział im tedy, co widział, mówiąc: „Gdybym był trochę dłużej patrzał, ślepym byłbym został“.
28. Czasów jej Tatarowie wszytką Polskę wojowali, (Leszek Czarny (1279—1288) schronił się w r. 1287 do Węgier przed strasznym napadem Tatarów) książę, uciekając do Węgier, pilnie się modlitwie św. Kunegundy zalecał, która z swojemi pannami, uciekając z Sącza, zamknęła się w zameczku, Pieniany (Pieniany albo lepiej: Pieniny — nazwa łańcucha gór wapiennych na granicy Węgier i Polski wzdłuż rzeki Dunajca, między miasteczkami: Krościenkiem a Czorsztynem; na jednej z tych gór, najbardziej niedostępnej, stał niegdyś zameczek św. Kingi; dziś z zamku pozostały ruiny) nazwanym; do którego gdy przyszli Tatarowie, długo pod nim leżeli (Leżeć tu znaczy: rozłożyć się obozem pod twierdzą, oblegać), a żadnej szkody i w budowaniu nie uczynili. Tam w oblężeniu, gdy jej wina nie stało, które z wodą pijała, nic innego pić nie mogąc, dwaj młodzieńcy dwie flasze wina przynieśli do zamku, których wnet znaleźć i widzieć nie można było. Bez wątpienia aniołowie byli.
29. Rok przed śmiercią barzo chorowała i w niemocy onej, ustawicznie chwaląc Chrystusa i dziękując za dobrodziejstwa, widziała św. Jana Ewangelistę i Salomeę, a oni ją cieszyli i blizko wyjścia swego rzekła do stojących sióstr:
30. „Ustąpcie się“. Spytały: „Dlaczego?“ A ona rzekła: „Nie widzicie św. Franciszka: oto do mnie idzie cieszyć mię“. Chwaliły Boga siostry, a ona, modląc się Panu Bogu, a wiedząc o swojem dokonaniu, mówiła: „Panie Jezu Chryste, wszytkom od Ciebie miała na tym świecie, nikomu tego nie wracam, jeno Tobie, i służebnice Te Twoje, którem zebrawszy, Tobie zostawuję i Twojej się obronie polecam“.
31. Do sióstr zaś mówiła: „Namilsze córki, jeżeli trwać w tej świątobliwości, w której was zostawuję, będziecie, obiecuję wam i od Pana Boga przyrzekam, iż chwała Boża aż do dnia sądnego z tego klasztoru nie wynijdzie“.
32. Po śmierci męża swego mięsa nigdy nie jadła, we środy i w piątki na chlebie samym wieczór przestawała, toż i w sobotę czyniła. W łaźni się nigdy nie myła i twarzy wodą nie umywała, chyba do stołu Bożego idąc, aby go była potrzeba wielka. W wigilię Panny Maryi trochę opłatków jadła. Przed północą wstając, zawsze modlitwę czyniła aż do zorzy przed krucyfiksem (Krucyfiks — krzyż z rozpiętym Panem Jezusem) w komorze i w kościele. A poczynając modlitwę, pierwej serce żegnała, mówiąc ono z psalmu: W zakonie Pańskim serce jego, i o nim rozmyślać będzie we dnie i w nocy. Potem wszytko ciało żegnała mówiąc: Stało się jako drzewo szczepione wedle wody; i znowu, głowę żegnając, mówiła: Liść z niego nie spadnie, a cokolwiek pocznie, szczęścić mu się będzie; potem się nizko skłaniała i, na ziemię upadając, hojne łzy wylewała.
33. Także przy słuchaniu mszy trzykroć króbeczkę jedną łzami nalewała. Potem siostrom służyła, opatrując, czego której potrzeba, w piecach paląc i inne wzgardzone posługi ochotnem sercem czyniąc.
34. Po komplecie milczenie zachowała, tylko znakami mówiąc. Po wieczerzy czytała i opowiadała żywoty świętych i wielkiem się nabożeństwem na nich zabawiała; a zwłaszcza św. Antoniego i innych, z których wielką pociechę brała. W chórze im lepiej siostry śpiewały, tem się wyżej myślą w niebo podnosiła, jakoby miedzy aniołami stała, i z ust jej dziwnie wdzięczne śpiewanie i jakoby rozmaite wychodziło. Do aniołów świętych wielkie miała nabożeństwo.
35. Będąc czystą panienką, a męża nie znając, nie chciała być poświęcona miedzy pannami, ale miedzy wdowami. Co gdy jej wymawiał spowiednik Boguchwał, iż źle poświęcona była, ponieważ czystą dziewicą, a nie wdową została; ona pokornie przed nim padała prosząc, aby nikomu o jej dziewictwie nie powiadał.
36. Lecz gdy ten Boguchwał umierał, przyzwać kazał ludzi wiele płci obojej i rzekł: „Oto ja idę drogą wszytkich ludzi, wiedzcie, iż pani Kinga będąc w małżeństwie, dziewicą została, a miejcie ten znak: na miejscu tem, gdzie dziś sukno sprzedają, pokrzywy i trawa na niem rość będzie“. Co się potem stało, bo miasto przeniesione jest. Duchem prorockim powiadała, iż miedzy siostrami ona pierwej z tego świata zejść miała. Umarła miedzy siostrami, wziąwszy wszytkie sakramenta, w wigilię św. Jakóba roku 1292. Wonność wielką po śmierci siostry poczuły, wiele ich widziało w objawieniu duszę jej w niebo idącą; miedzy innymi Chryzant, kanonik wiślicki, chodząc po cmentarzu, słyszał głosy anielskie, śpiewające: „Regnum mundi etc.“ (to znaczy: Królestwo świata i t. d.). Po śmierci cudami słynęła, o których tamże jest szeroko wypisano. Na cześć Bogu w Trójcy jedynemu, amen.