ŻYWOT ŚW. SALOMEI

fundatorki klasztoru św. Jędrzeja panienek w Krakowie, z tegoż klasztoru wzięty, z starodawna na pargaminie²) pisany.

Żyła około R. P. 1240.

Wspomnienie: 6-go listopada.

1. Ród jej.

Salomea, córka książęcia krakowskiego i sędomirskiego Leszka (Leszek Biały, syn Kazimierza Sprawiedliwego (1177-1194), najmłodszego syna Bolesława III. Krzywoustego (1102-1138), od ojca otrzymał księstwo Sandomierskie (w r. 1194), a po dwunastu latach został i księciem Krakowskim (1206-1227).) z matki Grzymisławy rodzaju ruskiego (Grzymisława była córką księcia ruskiego, panującego w Bełzie (dziś w Galicyi); rodzaju zamiast dziś używanego: rodu, pochodzenia.), siostra Bolesława Pudyka (Bolesław V. Wstydliwy (Skarga nazywa go z łacińska: Pudyk) panował w Krakowie od r. 1247 do r. 1279.), męża św. Kunegundy (Św. Kunegunda albo Kinga, córka króla węgierskiego Beli IV. (O św. Kunegundzie i Bolesławie Wstydliwym obszerniej będzie powiedziane w następnym żywocie)), z młodości Duchem Boskim napełniona, wielkiej skłonności do służby Bożej była.

2. Groźby króla węgierskiego.

Jędrzej, król węgierski (Andrzej II, król węgierski; na tej zasadzie, że syn jego Koloman był królem Halickim (1224-1249), Austrya jako dziedziczka praw królów węgierskich w r. 1772 podczas pierwszego rozbioru Polski wystąpiła z pretensyą o zabranie Galicyi; nazwa Galicyi pochodzi od stolicy owego królestwa Halicza, dziś miasteczka w powiecie (starostwie) stanisławowskiem), chciał, aby była dana za żonę synowi jego Kolomanowi, i groził ojcu jej Leszkowi, jeśliby nie chciał przyzwolić, zwojowaniem ziemi jego. Na co Leszko odpowiedział:

„Uczynić tego nie mogę, bom ja Bogu poślubił. A nie jest więtsza moc króla węgierskiego nad moc Króla wszechmocnego, w którego ręku wszytko jest“.

3. We trzy lata do Węgier przeniesiona.

Ale gdy panowie w to się wkładali i rada jego, przyzwolił na żądanie króla węgierskiego; i gdy miała trzy lata Salomea, do Węgier przeniesiona jest. Tam się zakonu Bożego wespół z oblubieńcem swoim Kolomanem, także dziecięciem, uczyła, prędzej i lepiej w nauce pohop brała, niżeli on.

4. Ślub w małżeństwie.

A gdy dorastali oboje, ślub małżeński wzięli, ale w nim czystości strzegli, zmówiwszy się oboje z namowy Salomei, która się Panu Bogu oddawała, trwając na modlitwach i trudzeniu ciała swego. Na których ją Koloman często, gdy się ocucił w nocy, zastając, upominał, aby się tak nie trudziła.

5. Pokusa o ubiory niewiast świeckich.

A iż nie ubierała się, jeno podło, jako wdowy zwykły, czasu jednego, gdy król Koloman, jej małżonek, z panami swymi w łowy wyjechał, napadła ją pokusa, aby się też raz ubrała wedle zwyczaju niewiast świeckich. Co gdy w komorze swej uczyniła, ozdoby sobie z onych ubiorów przyczyniając i w nich się niejako kochając, tymczasem wracał się Koloman i do niej do pokoju wchodził: ona przelękła, nie mogąc tak prędko ubiorów onych złożyć, tak czekać przyjścia jego musiała; który acz się był na chwilę zapomniał, wnet jednak wielkie a mężne zwycięstwo sam nad sobą uczynił.

6. Zwycięstwo wielkie.

Bo patrząc na jej urodę, zawołał:

„O, Jezu Chryste, jako ja wiele dla Ciebie opuszczam!“

I rzekł do niej:

Gdyby nie dla Pana Boga mego, byłbym już uchybił przeciw świętości uczynionego ślubu“.

A ona, widząc, w jakiem sidle była i jako z niego z miłosierdzia wielkiego Pańskiego wyszła, nigdy tego na potem nie czyniła, ale, jako była zwykła, prostych wdowich ubiorów używała. O co ją upominał Koloman, ponieważ wdową nie była, aby takiego ubioru nie nosiła.

7. Dziwne powołanie do drogi doskonałej.

Raz, gdy się na modlitwach spracowała i położyła się, usłyszała nie śpiąc głos taki z nieba: „Skończono jest“. I od onego czasu wielka ją wzgarda zawzięła wszytkich rzeczy świeckich i które do kochania służą w żywocie tym.

8. Na igrzyskie męskie patrzeć nie chciała.

Bardzo się strzegła rozmowy z mężem; i gdy raz królowa węgierska, żona króla Jędrzeja Francuzka iść jej patrzeć na igrzyska męskie kazała, prosiła jej mówiąc:

„We wszytkiem cię słuchać chcę w towarzystwie białych głów, ale z mężczyzną żadnej spólności mieć nie chcę“.

9. Włosiennica.

Nosiła włosiennicę jednę z końskich włosów z węzełkami, drugą nie tak grubą z takichże włosów, trzecią mieszaną z końskich i konopianych powrozów. Co barzo taiła: chyba na rozkazanie spowiednika rękaw jeden ukazała i o to z trudnością. Te sukienki w Sędomierzu, gdy zamek spalono (Sandomierz (rzadziej: Sędomierz), jedno z najstarożytniejszych miast polskich, dawnymi czasy stolica osobnego księstwa, później województwa sandomierskiego, dziś powiatowe miasto gubernii radomskiej (pod Moskalem), leży na wzgórzu tuż nad lewym brzegiem Wisły. W r. 1260 podczas drugiego napadu Tatarów na Polskę zostało spalone i zburzone. Pamiątki dawnej świetności do dziś pozostały w Sandomierzu, jak: brama opatowska, zamek, kościół podominikański, katedralny kościół i inne), pogorzały.

10. Halickie księstwo w Krakowie.

Po śmierci króla Jędrzeja dwaj synowie jego podzielili się królestwem: Bela w Węgrzech na ojcowskie państwo, a Koloman wziął królestwo Gallacyi, to jest, Halickie w Rusi, gdzie 25 lat królując, umarł.

11. Klasztor panieński św. Jędrzeja w Krakowie.

Wróciła się do Polski Salomea z wielkimi skarbami, za które nakupiła dóbr wiele, na których fundowała klasztor mniszek i panienek św. Klary (Św. Klara Włoszka, współczesna św. Franciszkowi Serafickiemu, założyła zakon Klarysek około r. 1220; w Krakowie powstał klasztor Klarysek około r. 1250; w r. 1822 został zniesiony); który się z różnych miejsc przenosił, aż naostatek w Krakowie u św. Jędrzeja został.

12. Pomnożona na mniszkę.

Sama potem od Prandoty, biskupa krakowskiego, poświęcona jest na mniszkę św. Klary reguły św. Franciszka, za Rajmunda ministra tego zakonu. Dwadzieścia i ośm lat w zakonnym onym żywocie świątobliwie trwając, w modlitwach, postach i przykładach cnót wszytkich żyjąc, siostry zbierając, panienki swoje duchowne świątobliwem życiem budując, klasztory naprawując, w pokorze wielkiej przeżyła.

A roku Pańskiego 1268, w wigilię św. Marcina w ewangelię na wielkiej mszy wpadła w chorobę, w której była bardzo cierpliwa i niczem się do żadnego gniewu przywieść nie mogła; wiedziała też o blizkiej śmierci swojej i siostrom opowiadała. A gdy jej mówiono:

„Nic ci jeszcze nie będzie, Pan Bóg chować cię nam będzie“,

ona mówiła:

„Sobota to przyszła pokaże“.

13. Testament jej.

We czwartek wezwała siostry, upominała je, pokój im i miłość zostawując, a czystość świętą zalecając i posłuszeństwo bez szemrania i na starsze narzekania.

„Co jeżeli czynić, mówiła, będziecie, wieczne szczęście znajdziecie; a jeśli zachowywać tego nie będziecie, w wielkie uciski wpadniecie“.

I tegoż dnia wszytko, co miała, ksieni czyli abbatisie oddała.

„Jeżeli, prawi, ciało moje bracia do pogrzebu mieć chcą, dajcie je“.

I mówiła do sióstr:

„Nie proście Pana Boga o mój żywot, bo proszę Chrystusa, aby mię z tego więzienia wyzwolił, bo nie ku pomocy, ale ku obciążeniu wielu ludzi jestem, a za przyczyną przesławnej Matki swej przywieść mię Chrystus mój będzie raczył do ochłody wiecznej“.

I na takich modlitwach i rozmowach trwała.

14. Śmierć jej święta. Obrok duchowny.

W sobotę ujrzała ją siostra jedna, iż ona się śmieje, — i spytała przyczyny, a ona rzekła:

„Widzę Panią moję Najświętszą Dziewicę, Matkę Bożą przed sobą“.

A gdy ducha wypuszczała, widziały dwie siostry jako gwiazdę jasną, z ust jej wychodzącą. Po śmierci zaraz cudami wielkiemi słynąć poczęła. Ślepa jedna, płótnem z głowy jej oczy ocie-rając, przejrzała, i inni cudownie zdrowie odnieśli. Ośm dni stało niepogrzebione ciało jej w chórze sióstr piękne i wonne. Zmarła w Kamieniu (Kamień — wieś pod Krakowem) w klasztorze św. Magdaleny i wieziona od braci św. Franciszka do Krakowa, gdzie pogrzebiona jest z wielką pociechą i ochłodą wszytkich R. P. 1268, pierwszego dnia czerwca. Była na jej pogrzebie św. Kunegunda, księżna krakowska i sędomirska, i innych wiele. Po śmierci wielkiemi cudami słynęła, które tam są pilnie wypisane. Na cześć Panu Bogu, w Trójcy jedynemu, amen.

Obrok duchowny.

W ubiór i muskanie niewieście lekkomyślne wdała się i oblubienica swego wprawiła w wielką pokusę przeciw poślubionej czystości ta św. Salomea. Skąd się daje znać, iż ubiory wiele pokus i myśli nieczystych przywodzą przez oczy patrzących, któreby bez ubierania i strojów mocy nie miały. W tem także się nauki i przestrogi bogobojnym białymgłowom dać mogą.

1. Najprzód każdy ubiór zbytnim kosztem i stanowi niesłużącym bez grzechu nie jest. O to bogacz on w piekle gorzał; czem mógł wiele ubogich chować i opatrować, to ciało swe hardzie i niepotrzebnie pokrywając i odmienne szaty drogie i zbytnie chowając, a niemi skrzynie napełniając, tracił i jako w błoto rzucał.

2. Każdy ubiór i muskanie twarzy a głowy strojenie, choćby był nie kosztowny ani zbytni, złem sercem przystrojony, to jest, aby kogo do grzechu przywiódł i zgorszył i duszę jego i swoją zabił, wielki grzech jest. Tak się ona Tamar ubrała, aby zwiodła Judę, ojca zmarłego męża swego. Tak czynią nieuczciwe niewiasty, które pismo św. hańbi:

„Ozdobiłaś się, prawi, królewskiemi woniami i rozmnożyłaś farby i malowania swoje“. (Izajasz prorok, 57);

i o drugiej mówi:

„Umuskałaś farbą brwi i oczy swoje i ozdobiłaś się strojem niewieścim“. (Ezechiel, 23));

i jezabeli onej złej przygania pismo św. mówiąc:

„Umalowała oczy swoje farbą i ubrała głowę swoję. (Czwarte Księgi królewskie, 9). Od takiej umalowanej odwracać oczy swoje Mędrzec każe. (Ekklesiastes. 9).

Wszakże ubiór i muskanie z lekkomyślności niewieściej, którym nie myśli nikogo zgorszyć, jeno swej próżności świeckiej dosyć czyni, nie jest grzechem śmiertelnym, gdy zbytku i wielkiej a próżnej utraty nie ma.

3. Godzi się jednak i pannom, do małżeństwa św. zmierzającym, i mężatym według woli mężów swoich ubierać się, ale tak, jako mówi Apostoł: wstydliwie, trzeźwie. (List pierwszy św. Pawła do Tymoteusza, rozdział 2; List pierwszy św. Piotra, rozdział 3), to jest, miernie, nie wytwornie, nie kosztownie.

Tak Rebekę sługa Abrahamów przybiera do św. małżeństwa. (Genesis, to jest, pierwsze Księgi Mojżeszowe, rozdział 24). Tak Noemi niewiastkę swoję upomina mówiąc:

„Umyj się i olejkiem pomaż, a w lepszą sukienkę ubierz“. (Księgi Ruth, 3).

Tak się chędożyła Zuzanna, czyste a niepokalane serce mając. (Proroctwo Danielowe, 13). Nie tak jako Bersabee grzesznica, której serce i ochędóstwo nieczyste było. (Księgi królewskie drugie, 11).

5. Lecz w tem, co się godzi, predkie jest zachwianie do tego, co się nie godzi. Drugie niby się dla męża abo panny, dla przyszłego małżeństwa ubierając i muszcząc, w wielkie inne pokusy i grzechy i same wpadają, i drugich w nie pociągają – okrom pychy, próżności i czasu dobrego trawienia, którego w takich ubiorach ustrzedz się trudno. Przeto ostrożnym barzo być potrzeba około tego, a baczenie mieć na czas, na miejsce, na osoby. A to rozumieć każdej białejgłowie potrzebna rzecz jest barzo, iż każda nabożeństwem, wstydem, pokorą, milczeniem, cichością, robotą, modlitwą, niepróżnowaniem i innemi cnotami, zwłaszcza białymgłowom własnemi, barzo się zdobi i urody sobie, a wielkiej ozdoby przyczynia. Bez tego i napiękniejsza wdzięczność wszelaką traci jako u Boga, tak i u ludzi.