XXX. O MODLITWACH PISANYCH

Modlitwa w istotném swojém, duchowném znaczeniu, jest to obcowanie duszy ludzkiej z Bogiem, a tém samém najważniejszy akt życia ludzkiego.

W gorliwém i doskonałém jego wypełnianiu, mieści się razem i najświętsza powinność, i największa doskonałość Chrześcianina.

Bóg nie potrzebuje słów naszych: bo się nie da ułudzić słowami ani pozoru za istotę nie weźmie; ale jako kochający nas Ojciec, żąda nawzajem czci i miłości naszéj, jako uczuć, z których jedynie wypływają dobre uczynki, mogące nam zapewnić zbawienie, cel jedyny i ostateczny, dla którego stworzeni jesteśmy.

Skoro te uczucia są w duszy, Bóg wie o nich bez pośrednictwa słów naszych; chociaż słowa naówczas wylewają się same z pełności serca, jak wonność z kielicha kwiatów.

Dla ludzi, w takim stanie ducha będących, niepotrzebne są modlitwy pisane. Ale stan ten, jest stanem ŁASKI, któréj żaden człowiek żyjący własną zasługą swoją nigdy dostąpić nie zdoła, a któréj Bóg, samym nawet wybranym swoim i Świętym, dopóki w ciele ludzkiém zostają, nie zawsze z Miłosierdzia swego udziela.
Jakżeby więc był dumnym i zaślepionym ów człowiek, któryby zamiast błagać w pokorze o to najświętsze natchnienie, o tę największą Boską na téj ziemi nagrodę, ociągał się z oddaniem czci Bogu, aż go ono pierwéj napełni. Zważmy naprzykład w podobieństwie: cobyśmy rzekli o takim, któryby łask królewskich żądając, nic wprzód z siebie nie chciał uczynić dla króla, aż go król, bez próśb jego i zasług, do najwyższych zaszczytów podniesie.

Któżby go z ludzi nie nazwał zaślepionym pychą szaleńcem i czyżby nim nie był w istocie? A o jakże większy jest Bóg od mocarzy ziemskich! jak jest większe zbawienie i wieczność od znikomych świata zaszczytów!
Nie z modlitwą więc czekać na natchnienie Łaski, ale przez częstą, szczerą a gorliwą modlitwę, przez rozważanie w niej chwały i dobrodziejstw Boga, obudzać w sobie ciągle cześć i miłość ku Niemu, i starać się przez to nawzajem na Łaskę i Miłosierdzie Jego zasłużyć; oto jest pierwsza, najświętsza każdego Chrześcianina powinność, którą nam za taką, nie tylko prosty nasz rozum, lecz sam Bóg i Zbawiciel nasz Jezus Chrystus, przez usta Apostołów swoich podaje, mówiąc:

Czujcie a módlcie się, abyście nie wpadli w pokusę. (Mat. XXVI. 40.)

Módlcie się bez przestanku, a we wszystkiém dziękujcie. (Do Tessal. I. V. 17.)

Patrzcie, czujcie i módlcie się w każdym czasie, abyście się stali godnemi stanąć przed Synem Człowieczym. (Łuk. XXI. 36.)

Bo i Ojciec takowych szuka, którzyby go chwalili. (Jan IV. 24.)

Ale obok tego głównego celu wszelkiéj modlitwy, to jest, wzbudzenia w sobie czci i miłości Boskiéj, i składania z nich hołdu i ofiary Bogu: Bóg sam wskazuje nam jeszcze modlitwę, jako jedyny środek uproszenia i otrzymania od Niego wszelkiéj potrzebnéj nam Łaski, nietylko w życiu duchowém i wieczném, lecz nawet w doczesném na ziemi, byleby prośby nasze nie były sprzeczne z Jego świętą wolą i prawem, a tém samém szkodliwe dla zbawienia dusz naszych. Jeżeli we mnie trwać będziecie, a słowa moje w was trwać będą, czegokolwiekbyście żądali, proście, a stanie się wam. (Jan XV. 7.)

Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: O cokolwiekbyście prosili Ojca w imieniu mojém, da wam. (Jan XVI. 23.)

Proście, a będzie wam dano; szukajcie, a znajdziecie; kołaczcie, a będzie wam otworzono. Każdy bowiem kto prosi, bierze; a kto szuka, znajduje; a temu co kołacze, będzie otworzono. I któryż z was jest ojciec, którego, gdyby syn jego prosił o chleb, izali da mu kamień? Albo gdyby go prosił o rybę, izali da mu węża? Jeśliż wy tedy, będąc złymi, umiecie dary dobre dawać dzieciom waszym, które was proszą; jakóż daleko więcéj Ojciec wasz, który jest w Niebiesiech, da rzeczy dobre tym, którzy go proszą. (Mat. VII. 7.-12.)

Ale jeśliż mamy się modlić nie czekając na poprzednie natchnienie, to jest, na usposobienie do modlitwy dusz naszych: jakże będziemy się modlić, abyśmy się dobrze modlili? Sami Apostołowie pytali już o to Chrystusa, mówiąc: Ucz nas, Panie, jak mamy się modlić? (Łak. XI. 1.)

A Mędrzec Pański powiada: Przed modlitwą przygotuj duszę twoję, abyś nie był jako ten, który kusi Boga. (Ekkl. XVIII.)

Jakoż, jeżeli serce nasze jest ziemskiemi żądzami zajęte, ziemskiemi namiętnościami miotane; jeżeli rozbujana myśl nasza rozproszona jest po przedmiotach ziemskich lub ziemskiemi troskami znękana; skądże weźmiemy siłę, aby je zwrócić i podnieść ku Niebu?

Skąd słowa, aby niemi śmieć przemawiać do Boga? – A jednak, jest to pospolity prawie stan nas ludzi grzesznych, a do wyjścia, z którego, jest den tylko jest środek: Modlitwa. – Przystępujmyż więc do niej pilnie i regularnie, choćbyśmy usposobionymi nie byli; czyńmy to nawet przełamując swą wolę, przez posłuszeństwo woli Najwyższego; a sama ta pokora i posłuszeństwo, będzie już niejako pewnym rodzajem przygotowania się do modlitwy, a może téż i pierwszym szczeblem do dostąpienia Łaski i natchnienia w modlitwie.

Tymczasem zaś, ku skupieniu myśli i serca, i obróceniu ich ku rzeczom niebieskim, nauczmy się korzystać ze środka, jaki nam właśnie ku temu Kościół Święty podaje: –a tym środkiem są Modlitwy Pisane. Pierwszy przykład Modlitw pisanych dał sam Pan nasz, JEZUS CHRYSTUS, gdy czyniąc zadość prośbie uczniów swoich, aby uczył ich jak mają się modlić, nie zdał tego na własną każdego z nich wolę, ale podał dla wszystkich jedną i tę samą formę modlitwy, jaką jest Modlitwa Pańska.

Toż samo uczynili Apostołowie, układając Wyznanie Wiary, tak zwany Skład Apostolski. Nastepnie Kościół, naśladując przykład CHRYSTUSA i Apostołów, ułożył dla wszystkich swoich Kapłanów jedne i też same modlitwy, i to nie tylko obrzędne, jak np. we Mszy Ś., przy udzielaniu ŚŚ. Sakramentów; nie tylko na doroczne Święta uroczyste, ale także na wszystkie dni roku i na wszystkie godziny dnia.

Zbiory tych modlitw stanowią Brewiarze duchowne. Dla reszty wiernych swoich, Kościół przepisał również niektóre modlitwy powszechne, jaką jest między innemi Pozdrowienie Najświętszej Maryi Panny; zostawił, jednakże przytém zupełną każdemu wolność, wielbić Boga według swych uczuć i prosić go według swych potrzeb; byleby jedno i drugie nie przeciwilo się świętym Jego przykazaniom i obrzędom Kościoła, i było zgodne z duchem nauki JEZUSA CHRYSTUSA. Zawsze, jednakże Kościół zostawił przy sobie prawo rozpatrywania i potwierdzania wszelkich modlitw, skoro te, za pośrednictwem pisma, wychodząc ze sfery osobistéj każdego, miały się upowszechnić bądź w całém Chrześciaństwie, bądź w jednym jakimkolwiek narodzie.

W pierwszym razie takowe modlitwy potwierdzały święte Sobory lub Papież, w drugim miejscowi Biskupi. Do rzędu modlitw pierwszego rodzaju, należą np. między innemi: Różaniec, niektóre Litanie, Godzinki i t. d., które są wspólne wszystkim katolickim krajom; do drugich, świeckie Zbiory Modlitw, czyli książki do nabożeństwa, w rozmaitych krajach odmienne.

Zbiory te, których początek zasięga nieraz czasów pierwotnego rozkrzewiania wiary w narodzie, a których autorami są zwykle najgorliwsi Biskupi, najświątobliwsi Kapłani, i w ogólności ludzie bogobojni, którzy je w różnych epokach, stósownie do czasowych i miejscowych, duchownych i doczesnych potrzeb ziomków swoich pisali.

Zbiory te, mówię, są tém dla historyi ducha pobożności w każdym narodzie, czém np. tradycye historyczne są dla jego dziejów politycznych, albo téż pieśni ludu dla historyi świeckich jego obyczajów i uczuć; to jest, składem wszystkich pobożnych jego natchnień i uniesień, miarą i obrazem jego wiary, żarliwości i miłości ku Bogu, i nakoniec tém świętém, tajemniczém ogniwem, które łączy niejako w Bogu jedne pokolenia z drugiemi, i rzewném przypomnieniem minionych, następne do naśladowania ich wzoru, i do połączenia się z niemi w szczęśliwéj wieczności prowadzi.

Każdy, kto w swojém dzieciństwie nauczył się jakiej modlitwy z ust kochanych, bogobojnych rodziców, a potém, po ich utracie, znajdzie ją drukowaną w książce do nabożeństwa lub uczy jéj własne swe dzieci; każdy taki uczuje i pojmie w swém sercu całą prawdę tego twierdzenia.

Ztąd też przy wydawaniu nowych ksiąg do nabożeństwa, wszelkie przemiany modlitw dawnych, uświęconych zwyczajem, oprócz chyba wyrażeń stylu, wydawca niniejszego Zbioru uważa za grzeszną zuchwałość, której przeto sam pilnie unikał; a jeśli go przydaniem niektórych nowych modlitw pomnożył, tedy te, albo już są używane w innych prowincyach naszego języka, albo wyjęte z ksiąg cudzoziemskich, przez Kościół święty potwierdzonych.

Ale wszelkie modlitwy pisane, choćby same w sobie najlepsze, o tyle tylko odpowiedzą swemu celowi i przyniosą pożądany pożytek, o ile do ich czytania przystąpimy z należytą uwagą, o ile w ich słowach szukać tylko będziemy środka do obudzenia w sobie tych myśli i uczuć, jakie przez nie piszący wyraził.

Modlitwa, albowiem pisana nie jest żadną formułą zaklęcia, którą podług zabobonnych zdań gminu, dosyć jest tylko wymówić, aby otrzymać zamierzony skutek.

A jeśli do odmawiania niektórych, Kościół, władzą sobie służącą, przywiązał szczególnejsze łaski i odpusty, to pochodzi jedynie ztąd, że je uznał za stósowniejsze od innych do wzbudzenia w odmawiających uczuć pobożności wewnętrznéj, która sama tylko jest godna Boskiego błogosławieństwa i Łaski.

Wszelki więc, ktoby istotę i obowiązek modlitwy zasadzał na machinalném tylko wymawianiu słów, bez przyłożenia do nich myśli i serca, bez przejęcia się duchem pobożności wewnętrznéj, może, niestety, zastosować do siebie, co Bóg rzekł przez Proroka o ludze Izraelskim: Ten lud czci mie wargami, atoli serce jego jest daleko odemnie. (Izajasz XXIX. 13.)

Jedną z przyczyn takowego odmawiania modlitw, jest bez wątpienia to błędne u wielu mniemanie, że im ich więcej z pamięci albo z książki odmówią, tém lepiej i skuteczniéj się modlą.

Założywszy więc sobie za konieczny, codzienny obowiązek, odmówić tyle a tyle, takich a takich pacierzy, gdy im na to ani wolnego od obowiązków czasu, ani wewnętrznéj gorącości ducha nie starczy; odmawiają je byle odmówić, odmawiają z zupełném roztargnieniem wewnętrzném, a często i z niecierpliwością, jak uczeń, któremu tyle a tyle do przeczytania naznaczą, a który ani o tém co czyta, ani o korzystaniu z tego nie myśli.

Niema potrzeby mówić, że tacy nie pojmują zgoła ani celu, ani znaczenia, ani pożytku modlitwy; lecz nadto powinniby wiedzieć, że modląc się tym sposobem, grzeszą przeciw duchowi wiary chrześciańskiej, bo postępują wbrew słowom samego JEZUSA CHRYSTUSA, który rzekł o tém do uczniów: A modląc się nie bądźcie wielomówni jako poganie; albowiem oni rozumieją, że dla swéj wielomówności wysłuchani będą. (Mat. VI. 7.) „Bóg jest Duch – mówi Zbawiciel – „a ci, którzy Go chwalą, powinni Go chwalić w duchu i w prawdzie.” (Jan VI. 24.)

Oto jest treść nauki Boskiéj o modlitwie; a ci, co ją za Łaską Bożą pojmą i wypełnią, będą umieli, jak mają się modlić, ażeby się dobrze modlili; jak mają żyć, aby żyli wiecznie.

Albowiem, jak mówi Ś. Augustyn: Umie żyć dobrze, kto umie dobrze się modlić. Chwalić Boga w duchu, jest to przejąć się w duszy myślą o Bogu i uczuciem ku Bogu; wiarą w Jego świętą wszędzie obecność; czcią i uwielbieniem dla Jego wszechmocności i chwały; miłością ku Jego doskonałościom; wdzięcznością za wszystkie Jego łaski i dobrodziejstwa; żalem i skruchą za wszystkie swoje przewinienia i grzechy; szczerém i mocném postanowieniem poprawy, i poddaniem się całkiém świętéj woli Jego.

Człowiek, co się raz temi uczuciami szczerze na modlitwie przeniknął, bydź-że może, aby o nich po modlitwie zapomniał, a pomnąc, aby ich nie zastosował do życia? Nie, zaiste! Kto umie dobrze chwalić Boga w duchu, będzie Go téż chwalił i w prawdzie, to jest w uczynkach wedle woli Jego.

Kto słów modlitwy swojéj, odpowiednemi uczynkami nie wspiera, ten widać, że się dobrze modlić nie umie; wargami tylko wielbi Boga, nie sercem. Modlitwa jest jako wiara, o któréj mówi Apostoł: iż przez uczynki tylko staje się doskonałą, a bez uczynków martwa jest jako ciało bez duszy, ani sama zbawić nie może. (Ś. Jakub. II. 14. 22. 26.)

A sam Pan nasz Zbawiciel wyraźnie naucza: Nie każdy który mi mówi: Panie, Panie! wnijdzie do Królestwa Niebieskiego, ale który czyni wolą Ojca mojego, który jest w Niebiesiech. (Mat. VI. 21.)

Obyż więc ten nowy Zbiór Modlitw, który się w ręce wiernych Katolików podaje, stał się dla nich, za Łaską Bożą, źródłem pobożnych uczuć i natchnień w modlitwie, źródłem dobrych uczynków w życiu!

Oby ci wszyscy, którzy je odmawiać będą, nie byli kiedyś zmuszeni zdawać z nich rachunku w dzień Sądu, jako z słów próżnych któreby mówili; (Mat. XII. 36.) ale raczéj, za ich pomocą, stali się czynicielami słowa, które może zbawić ich dusze. (Jak. I. 22.) Amen.

źródło: Ołtarzyk Rzymsko – Katolicki